Auraicept na nÉces edited from the Book of Uí Mhaine

About
Manuscript:Book of Uí Mhaine
Siglum:RIA MS D ii 1
Date:1390s
Annotation:This text has not been lemmatized or analyzed morphologically.
Editor:Engesland, Nicolai Egjar
Column B

As-berat tra augtair na nGoedel comat hi ◌◌◌◌◌◌◌ in berla Fene.i. Feniusa.i. gnim n-ingnad ◌◌◌◌ daenibh n-indligtech.i. i ffiadnaise de for-coemnacair isin doman.i. cumdach Tuir Nemruaid. In Nemruadh hi-sin trenfer side, sil Adaim uili isin n-aim◌◌◌.i. Nemruadh mac Cuís meic Caim meic Noe. Ni ◌◌◌ oenri isin domun co h-aimsir Nin meic Peil acht comarlig◌◌◌isigh batar gu sin anall.

IN ceit `rig´ ro gab in bith,
◌◌◌◌ a detli ⁊ a dath.
Nin meic Peil ba bind a guth,
◌◌◌◌aoind uasin cath.
Da comarligh .uii.-mogat ◌◌◌◌◌◌◌◌◌
Column A

isin domuin ⁊ ba he in dara comarlig .uii.-mogat Nemruadh. Trenfear iarum inmruadh sin ⁊ fer an oc ṡelg ⁊ oc fiadach ⁊ occ airrcessaib ⁊ oc urindell ⁊ no bidh socaíde do dainib ica lenmain co naba lia comba nertmaire oldas cach samlaidh.
Gonidh din d〈o〉 -rimmart na da fer .uii.-mogat sin in aencomairle
la brathair no la h-ua a brathair a athar no
la Fallec mac Ragu meic Eber in aralib lebraib la Fallec mac Eber meic Sale meic Arefaxat meic Seimh meic Noe ⁊ ba he side in dara comarligh .lxx. go sin anall.
As-beir-seom iarum.i. Nemruad comad aencomarligh ⁊ oenimtuissig do
ib uile in Fallec
at-cota-som da n-indisin. As-bert dano iar suidiu combadh a ainm-seom for-beith in gnim sin go brath. Ad-rodmas do-som sin.
Treda dano ara ndernadh la claind Adhaim ar uamun di
lend mo
ri doridisi ⁊ do dul doib ina corpaib for nem de thalmain.i. do erdarcugudh a n-anma dara n-eisi. Conad e sin as-bert Ri nime fria muindtir: Uenite ut uideamus ⁊ confundamus lingas eorum .i. Tigidh co faiceam ⁊ co mbuaidrem a tęngtha. Ba mor tra cumachta sil Adhaim ⁊ a nert isin aimsir sin oc denum in Tuir co na fetatar co mbeth cumachtu Ri nime uasu in co ro mescad umpu iarum a mberla co nar aithin nęch dib berla araile no co ro mescad umpu a n-oenberla ar ni rabi acht oenberla accu ar tus.i. Gartigern.
IN tan as-bered nec dib fri araile tuc cloith dam is crand
do-bered do. Do-la
tar tra filidh asin Sceithia reib cianaib.i. fada iarsin co tancadar iarsna gnimaibh-sea da ḟoglaim na mberla ocon Tur uair do-ruimnatar magen as ra fodailtea ⁊ in n-airnechta na h-ilberla do sil Adhaim batar and in comlaithius.
Filidh do-radh friu.i. ara raibi filidecht oscardha accu cen
co raba
filidecht eladnach no is filidecht eladnach ro bi acu in tan sin ⁊ iar tain a-richt filidecht oscardha ⁊ is i side do-gníat na filidh Goedelacha.
Do-lotar iarum go Magh Senair.i. magh in ro-cumdacht in Tor
u fir .lxx. a lin na filed.i. i Maigh
Ucna no Luchna in tshenrot in iarthar deiscírt Maige Senair.i. fer cacha berla ⁊ tri suidh.i. suidh cacha primberla.i. Ebra ⁊ Grec ⁊ Ladin. Ceitri berla .xx. cona n-athgabail fein as cach berla dib sin issed ro fodhladh and.
Fenius Farrsaid tra a tuisęch, mac Eogain meic Gluinfind meic Laimfind meic
Ethoir meic Agnomain
meic Cham meic Buidb meic Semhair meic Mair meic Etheac meic Airtecht meic Aboid meic Aoir meic Sera meic Seth meic Sru meic Esru meic Boid meic Riafaid meic Gomeir meic Ianen meic Iafeth meic Noe meic Laimęch meic Matusalah meic Enoc meic Iareth meic Malalel meic Cainen meic Enos meic Set meic Adhaim meic De bi.
Ba suid side isna tri primberlaib cid riasiu thisad atuaidh
asin Sceithia. O na
◌◌◌◌◌ iarum Feinius comlainius na n-ilberla ocon Tur fodaile a scola ⁊ a descipul uadh fo cricha ⁊ cendatcha fer talman ◌◌◌◌◌◌ o foglaim na n-ilberla ⁊ ros n-othrastar Feinius ◌◌◌◌◌◌◌◌◌ cen batar ocon ḟoglaim.i. .uii. mbliadna ⁊ tri ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ a ngressa conad .x. mbliadna samlaid. ◌◌◌is Feinius fein ocon Tur in airet sin co tancatar cui ◌◌◌◌◌◌◌◌◌ ara. Conid he sin as-beir-seom i cuirp in liubair: ◌◌◌◌◌◌◌◌ iar scailiudh doib on Tur for cach leth ro tei◌◌◌◌◌◌◌◌◌ . As-berat ind augdair ni boi nęch do claind ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ meic Noe dia ro genetar Greic ⁊ dia ro chiu ◌◌◌◌◌ ◌◌ ◌◌◌dach in Tuir ⁊ badar sil Noe arcena.
B◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ bai isin domun re cumdach in Tuir.i.
berla
◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ Ebra acht berla Adhaim.i. Gartigernd ⁊ is ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌le conid e sil la muindtir `nime ´ .i. marre ◌◌◌◌◌◌◌. Berla Ebra dano cia o ra-h-ainmniged? Nī.
Column B
Eber ainm in dara comlearda .lxx. ro-boi ic denum in Tuir ⁊ is aice oenur do-ruaraid in berla do-rorait Dia do Adam. Conid de sin do-gairther in berla Ebraide no Abramda.i. berla nEbraide insen. Iar tiachtain tra dona deisciplaib on foglaim ⁊ iar taisbęnadh a ngressa ⁊ a cuarta do Feinius is and sin con-atgetar gosin suidh do Grecaibh berla na bet〈h〉 ac neoch ele do tebe doib as na ilberlaib sin acht comad aco-som a n-aenur no beth in berla sin. Conid ar sin tra ar-rict doib a mberla tobaide cona fortormaigib.i. berla Fene.i. brethemnas ⁊ iarmberla.i. dano ⁊ tra ⁊ immorro ⁊ .i. ⁊ berla n-airberta.i. iarmberla nama, ar do-ranic berla n-airberta, ut est cim uim oll as nuim hipuin crin puinc puincre degoir ⁊ berla n-etarscartach et ir fedaid airegdaib ind Oguim.i. ut est ros .i. ros lín, ros uisce, ros caillęd, amal do-rind isin Duil Feada Maír ⁊ berla na filed asa n-acallad cach dib araile ⁊ a n-g〈n〉 athberla fo-gni do chach et ir firu ⁊ mna.
Goedel mac Ethoír meic Thoi meic Buidb meic Baracain
do Greca
ib in dara sui ro bi i comaitecht Feniusa is uadh ro h-ainmniged Goedelg.i. elg airderc insain.i. Goedel ros-irdarcaid. Goedel Glas dano mac Agnomen no Angein meic Gluinfind meic Laimfind meic side brathar athar do Feinius ⁊ ba suide dano conid e do-rathlaigh a mberla go Goedel mac Ethoir conid Goedel m o Goedel mac Agnomen ⁊ Goedelg o Goedel mac Etheoir. Berla Fene ar-richt sund ⁊ iarmberla.i. Iar mac Etheoir ar-ranic. Feinius Farsaid tra ⁊ Iar mac Nema ⁊ Goedel mac Etheoir ar-rancatar na berla seo icon luc sainriudach dianadh ainm Athena Ciuitas.i. cathair. IT e so sis anmand na da cenel .lxx. o ra-foglaintea na h-ilberla.i. Beithin, Sceithin, Scuit, Guit, Gaill, Germain, Point, Poimpil, Moid, Moirnd, Luind, Scill, Luigoin, Oig, Ireair, Cicir, Ciclaid, Cret, Corsic, Sardain, Roid, Ricir, Roman, Mair, Masail, Moair, Macidoin, Morcai, Nan, Niarmus, Norith, Niarmuin, Nombith, Brais, Bretain, Boaid, Mais, Magaig, Munaind, Amais, Gairg, Galaigh, Achaidh, Atham, Tesaldai, Airt, Alltain no Allain, Albain, Orcain, Ocetlail, Espain, Goith, Guau, Grindi, Sarinind, Frainc, Fesin, Longbard, Lodain, Lacdemoin, Tesaldai, Traic, Troiandai, Dallmec, Dardain, Thiaic, Etheoip, Egept, Indecdai, Brelmindai, Ebrei, Hircain. Berla sin tra cacha ciniulda dib seo ⁊ fer cacha berla dib ba he lin na scoile ⁊ tri suid ro-faided cach fer fria berla ⁊ ni cacha comceneoil do-cuaidh and dochum a criche don foglaim acht is cach comberlaid, amal ro-gab Cai Cainbrethach, dalta Feiniusa Farsaid, in dara deiscipul .lxx. na scoile. Ba do Ebraib a bunadhus ⁊ ba co Egeptacdu ro-faided, fobith is and batar a tusdidi ⁊ ba h-and ro-h-alt. Conid de sin as-bert i corp liubair: Is cach comberlaid do-cuaidh and docum a criche ⁊ ni cach comcheneoil . Secht mbliadna dano ro-batar na descipuil oc foglaim ⁊ tri bliadna ac taisbeanadh, conad .x. mbliadna samlaidh, conid he sin at-bert i curp liubair: cind .x. mbliadan iar scailed doib on Tur ar cach lęth do-rebed doib a mberlasa. Bai .u.-ir ar .xx.-it ba uaisli dib. It e na n-anmanna sidhe for-tait fedha toebomna in Ogaim.i. Babel, Loth, Forand, Saliath, Nabcodon, Hiruath, Dauid, Telamon, Cai, Kaliap, Moriath, Gad, nGomer, Stru, Ruben, Achab, Ose, Uriath,
Column A
Esu, Iochim, Ethrocius, Oirdinos, Uimelchius, Iudonius, Effraim. Na .u. fęda airegdai ind fogaeƚ is on cuiciur ba h-uaisli dib ro-h-ainmnightea. At-berat dano fairend is morfesiur ro uaisle dib ⁊ it .uii. fęda airegda filet and ⁊ it e da fid do-formagar risna coic suas ᚛ᚘᚖ ⁊ it e feda ⁊ toebomna ainmnigter on coiciur ar .xx. ropo uaisliu isin scoil.i. ᚛ᚁᚂᚃᚄᚅᚆᚇᚈᚉᚊᚋᚌᚍᚎᚏᚐᚑᚒᚓᚔᚕᚖᚗᚘᚙ. Cate loc ⁊ amser, persu ⁊ tucait scribaínd ind Airaciuchta? Nī. Loc do Emain Macha ⁊ i n-aimsir Concobair meic Nesa ar-richt a denam. Tugait dano a denmna.i. do breith aesa faínd for ses. Fercer〈t〉 ne fíli do-s-rigni. Cęnd Faelad mac Ailella ro-n-athnugestar í nDaire Lurain i n-aímsír Aeda meic Ainmirech imalle la h-irmoir in berlai. INcipit Eraiciucht na nEces .i. er cach toísech. Cid dianid toiseoch son? Nī. Don tobu ro-toibged isin nGoeḷdęlg uair is ed toisech ar-ríct oc Feinius iar tiachtain don scoil gusna h-ilberlaib amuigh cach son fordorca ro-bai in cach berlai is ed do-rathad isin nGoedelg uair is forleithi anda cach berla. Er cach toisęch didiu.i. is sed ro-ba toesechu lasna filedu cach son fordorcha do riachtaín i tosuch.i. Bethe-Luis-Nin ind fOgaím fobith dorchatad. Cs̄: Cia thugaít berlai tobaide don Gaedelg? Nī. Fobith do-robadh ar gach ni do-na-frith ainmnigud isna berlaib ailib, fo-〈fh〉 rith 〈ined〉 doib isin nGoedelg ar a forlethet sęch gach mberla. Cs̄: Ni-raibi in Goedelg resíu do-robad? Ro-baí em. Cade a demnigud? Nī. Ar ní-faigebtar na da berla .lxx.-a chena! Cs̄: Cia tír í-rugadh? Nī. I n-Egept. Cs̄: Cia rand saindrad a-rucadh? Nī. Co Mag Acu. Cia h-airm isin tir ata? Nī. Isan rand iarthardescertaigh in tiri. Cs̄: Cia don scoil do-chuaidh í suidíu? Nī. Goedel mac Eithoir meic Thoi meic Baracham do Grecaib Scithia. Cs̄: Cia meit do-n-ucí di? Nī. A h-uilidetu genmotha an-i do-rormachtar filidh iar tiachtaín go Feinius. Cia berla dona dib berlaib .lxx.-a ro-taisęlbadh do Fenius i tosuch? Nī. Berla Fene.i. Goedelg, fobith is ed ro-ba tochu laís don scoil int i ro-taisbenastar uair is e do-fuarcaib asa etid ⁊ uair is e tosęch rucad on tus ⁊ is e as forlęthu sęch cach mberla. Is airi-sin do-raisęlbadh i tosuch ⁊ ar ro-baí Ebra ⁊ Grec ⁊ Laiten oc Fenius resiu thisad asin Scithia. Is aire nac-richt a les a n-athdeimnigud do ocon Tur. Cs̄: Na-rabe isna berlaib ni-badh uaisliu do riachtain i tosiuch ata in Goedelg? Ni-raibi em, uair is i ro-ba chuibdhiu fri rad ar a h-etruma ⁊ ara mine ⁊ ara forlethet. Cid armad forlethu andas gach bescnu? Nī. Fobith is ed cetna bescna rucad on Tur. Ba mete comad lethiu andas gach bescna. Cade loc ⁊ aimsęr, persu ⁊ tugait scribaind don Goedelg? Nī. Loc di Tor Nęmruadh. Aimsir di aimsir cumdaigh in Tuir la claind Adhaim. Persu di Sachar mac Rochiminrumichos.i. ainm aili uair is ed rodos-fuc ⁊ Goedel mac Etheoir meic Thoi meic Baracham do Grecaib Scithia. Tugait scribind di.i. Tor Nęmruadh do cumtuch. As-berat araile conid tugait di Goedel do dul isin tir i-rrucad fo-139r:
Column B
bith is e toisęch ro-da-scrib i taiblib ⁊ i lleacaib isin luc shenradach dianid ainm Calcanensis no is e Sacab ro-da-scribastar ar tus. At-berat araile combad aenlebur int ule ⁊ conad he-seo annuas a locaimserad. At-berat uero fairend connad oenlebar acht libair imdai ⁊ ni h-inand locaimseradh doib. Is e loc aimser in cetlibair iarsin cetfaid-so.i. loc do Daire Luran ⁊ aimsęr do aimsęr Domnaill meic Aedha meic Ainmirech. Persu Cend Faelud. Tucait a denma.i. a inchind dermait do beim a cind Cind Foelad i Cath Maigi Rath. At-tat da ernail forsind aipgitir Latindacda.i. guthai ⁊ consonain. Sunt `atait ´ a 〈f〉 rithinledach isin Latin in focal is atat . A inde dano atat , da ai i n-ait.i. ai gutha ⁊ ai consonain. A airbert immorro do-aidet `uait ´ ⁊ do-aitnet `uait ´ ⁊ tiagat `uait ´ .i. i fedhaib ⁊ i foclaib ⁊ i srethaibh roscad `.i. ro indsced .i. ◌◌◌◌◌◌◌◌ ´ ⁊ airchedail `⁊ scoth indsci roscad dn̅.i. roedlas.i. uili ´ on filidecht, no gomad totus a bunad Laitin ind focail is atat , ut dicunt `amal aderat ne◌◌ eile ´ alii.i. do-thoit comlain na h-aip◌◌◌◌ do-beir frecra ar atait tri h-ernaile for bunad.i. bunad iar fogar tantum `.i. amain ´ ⁊ bunad iar ceill tantum ⁊ bunad iar ceill, fogar bunad iar cosmailius, fogair nama didiu totus `.i. uili ´ din focal is atat . Da ernail.i. da dul fęardha no da dul arda no da erdul.i. da uasaldul no da firnaill no da firinnell no erdedail no da firdual no da erdual. IS iat sin a tri or ⁊ a tri er ⁊ a tri fir in Uiraicęchta.i. lanfogar ⁊ defogar, is e dual na ngutha; lęthgutthas ⁊ muti◌◌ ⁊ tinfed, is e dual na consain. Aipgitir.i. ond i is aipgitorium.i. in tindscedal no epi- no thepi ugtair no epi icc duar.i. focal no epi ic tur.i. ro icadh ocon Tur. No aipgitir air is i aipgiges a bescna do cach no aipgitir ond i.i. as cinniud no cend no tosach no clethe no aipgitir.i. a, b, c, d, r. No is aipgitir o Gaedeilg, incipit a Laten, ◌◌ a Greic, abeccedibum a hEbra ⁊ is e sin amain in dul coir ar is lor do thaithmiuch gach focal a breith go bunad Latindai.i. o Latin mac Puin meic Pic meic ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌airnd. Dicta est `.i. adubrad ´ Latinitas ⁊ Latindai ua side no Latindai a latitudine.i. on lęthet dicta est ar a leithiu.i. na berla Ebraide no Grecda, ar is iar Togail Troe ro boi Laitin ni fada remi side ro fodlait na berlai. Ro bai Latinitas o sin ille. No Latin.i. luit inne .i. luaidit inde . Ed on.i. ed a oen a erniud no ed a oin .i. aen eolaig no ◌◌ in so on.i. is e so a fail remum. Gutta.i. gut fothai .i. fotha in guth iat no guthfoiti .i. iarsin〈n〉 i foidit guth treothu, no guth-seta .i. seta in gotu no gutheta .i. iarsinni etait guth a n-oenur, ut Donatus dicit: Uocales dicuntur que per se quidem proferuntur ⁊ per se sillabam faciunt .i. guthai aderar gu demin rui or do-niat sillad leo fein ⁊ guth. Et Prisicianus dixit: Uocales dicuntur que per se uocem `.i. guth ´ efficiuntur `.i. do-niat ´ uel sine `isna necmais ´ quibus `sein.i. guth ´ uox litteralis `.i. literdai ´ proferri `.i. turgabail ´ non potest `ni fet◌r ´ . Consain.i. cumma suin no chainsuin suin caine no ar is caimiti i n-erlabra fogar na gutha ⁊ na consain inte. Consain ond i `.i. comfograigtecha ´ as consonantes.i. iarsin fo-graigit la gutha do gres. Atat dano da ernail fon Bethe-Luis-Nin ind fOgaim.i. feda ⁊ taebomnai.i. uair is da ernail filet forsin aipgitir Latin. Da ernail
Column A
dano for Bethe-Luis-Nin ind Ogaim. Da n-ui insin.i. ue caingen.i. in chaingen reamuinn ⁊ ind ui inar ndiaidh.i. in caingen forsin mBethe-Luis-Nin in Oguama no forsin mBethe eolais litterda. Dano.i. da n-ai insin.i. ind ai remoind ⁊ ind ai inar ndiaidh. For Bethe-Luis-Nin.i. for bitheolas litterda ar is ainm nin do gach littir, no Bethe-Luis-Nín ainm aipgitrech ind Ogaim. Ut dicitur aipgitir a, b, c, d, r, ar is ⁅is ⁆ do is ainm aipgitir don ni do-inscain oa. Bethe-Luis-Nin ainm aipgitir in Ogaim ar is o be◌◌e do-inscanand ind Ogam.i. ind oguama, ar is de uagtir co h-ogh in h-erlabrai no Ogam.i. ogh uaim ina foclaib cid a h-ogh cucum ina litrib no Ogum o Ogma mac Ealadhan meic Delbaith, air is e sidhe ar-rainic litri na Scot gosna h-anmannaib filet forru indiu, ut est in Britania.i. in libro `.i. lebar ´ autem isto nomi〈n〉 e `◌◌◌◌ ainm seo ´ uocatur uel lingua `tenga ´ . Feda.i. fid. Atat da gne for fid.i. fid aicnid ⁊ fid fęrda saerda. Fid saerda cetomus: Fegthar da bunad aice.i. on breithir as.i. fundo as.i. fothigim no a nomine fudamentum.i. fotha feda iarum.i. fotha iarsinni as fotha fogair isin Goedelg in guthaigi. A inde imorro.i. fo aed.i. is maith a ed isin focal oc fogrudh. A airbert dano.i. epert airi.i. focal aile as aicentu ar fein fair.i. caill no daire ar ind focal is fid in tan bis ic sloind feda aicenta. Guthaige immorro no consu fair in tan bis ic sloind feda soerdai. Coitchend de dano a thabairt fria sloindiud uile etir fidh saerda ⁊ aicenta. Diles do fid saerda, ruidles immorro do fid aicenta. Inles dano a thabairt for losaib feda in tan is fid aicenta.i. fri sloind aitind no ḟraith ⁊rl., no fri lęgthacaibh no for u `el´ nialus `nihil ´ in tan as fid serda ◌◌◌ecta in secthta sin do iarraidh in cach focal Goedelge. Fid aicenta immorro fid na caille.i. fo aed i n-airddi no fo aed.i. a thene no for aed.i. a foscud fo a bsuth ` .i. accent ´ immorro a inne. Et taebomnai.i. toebuamai ai ⁅ai ⁆ .i. ond i as aio `.i. raidim ´ no do ◌◌◌◌◌◌◌◌◌na mor biti no toebuaimnęca.i. airsan ni-teipter ◌◌◌◌◌◌◌◌◌al essib. Da ernail dano forsna consonaibh ◌◌◌◌◌◌◌◌.i. lęthgutha ⁊ mute.i. lasin Laidneoir.i. iarsin ◌◌◌◌◌◌◌es co treorach no iarsinni fores cach ni isin Laitin. ◌◌◌etgutha.i. i llęth in gotha fo-certait na fogrugudh no luit no luaidit guth. Lęthgutha iat ⁊ ni iarsindi comad leth guth no beth intib acht iarsindi nad rochet lanfogar, ut Priscianus dixit: Semidei ⁊ semiuiri non quia dimediam partem uirorum uel deorum habent, sed quia pleni dei uel uiri non sunt .i. lęthdhee ⁊ lętfir acht cia techtait in dara rand deedh no in dara ◌◌◌◌fęr acht ni fir lana ⁊ ni dee lana ⁊ amal i mbale ◌◌◌◌ : Quidquid in duas partes diuiditur altera pars dicitur seimis .i. cid craed fo-dailter in da rand is semis in dara rand. Et mute ` no ◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌◌◌◌ fogor no mut̅ medie f muiti.i. moite in guth ◌◌◌eit ´ .i. ond i as muta .i. amlobur ⁊ ni iarsindi batis amlabra do-raith ar ata f◌◌◌◌ intibh cid bec, ut Priscianus dicit: INformis `.i. laidin ´ mulier dicitur non quia caret forma sed quia male formata est .i. nochon ◌◌◌◌◌ bęn nemchrutha ria ar gan cruth aicce acht ar olcas a crotha. Sic `laidin ´ dicuntur mute.i. as amlai sin raitir na muiti ⁊ ni iar nemfogar acht ar terce a fogair no muti.i. miati no mi ḟogar. INa lethgutai cetumus: a tustidi remib. INa muti imorro, a tustidi ina ndiaid do suidib. Cetomus.i. cetomus no cetnaidi iar ses no conabad ecen a thathmech etir ar is o quidem `.i. immorro ´ ata na tath◌◌gth er in timorr o fil i cluasaibh na muti. A tuistide .i. in lucht o-ta a tuistigud.i. na feda do suidibh.i. dona h-aib edaib.i. dona caingnib dligthecaibh no do shu◌◌id .i. doibsen . Nirba immarcaidi⁅d⁆ son lasin Goe-
Column B
-del cid armad aicned doib dib linaib a nguth remib ⁊ ina ndiaidh.i. nirbo immarcaidi lasin nGoedel ani sin? Nī. Ar seichem nGrec, ar ropo do Grecaib do Fenius ar is ed fil acu-side tinscetal na consan uaidib fein ⁊ a forba i nguthagaib. Ar ni-filet lęthgutha ic Grecaib fon cuma filet ic Laitin no is ar a n-uaisliu nirbail a mbeith ar tus amal atait ocon Laitin. Ut dicitur: Omne uile prius ponitur omne bonum post ponitur. Cid armad aicenta .i. armad dliged togaide no armad aignithe dib linaib.i. dona lęthguthaib remib.i. isna lęthguthaib ⁊ ina ndiaidh isna mutib ⁊ nirbo coir on. Ar is ed ba immarcaidi la suidiu comba da toisęch da-uirised lais ⁊ a ndedenach do cor uadh conid muiti uili in Bethe-Luis-Nin ind Ogaim acht fęda nama. Lasin suid.i. la Goedel mac Ethioir no la in saide.i. comad a◌◌ as tosach.i. in guth ocon Laitneoir ⁊ na lethgutha fo deoid intib aice.i. commad isin nguth no-beth forba na consan.i. in muit do chor ar tus.i. conid foghnam muti uili.i. ata bitheolas literda ind Ogaim.i. a tinscedal uaidib fen ⁊ a forba in guthagaib. Cindas as fír sin, ar ni in guthaigi forbanait ule, ut fern, sail, nin ⁊rl.? IS edir na mute a tinscedal uadib fein ⁊ a forba in guthaigi ⁊ cid uaidib fein tinnscinter. Ni i ṅguthagaibh forbaiter. Nī. Ni-thabair int ugdar in arim na-fil on guthaigi sis etir acht amal bid fern, sail, nin no-beth and, no ni mo ind i ara-n-apraiter muti friu ar ara tinscetal uaithib fen ⁊ ata do litribh ind Ogaim sin ⁊ ni h-ecen comaisti do iarra do littrib índ Ogaim ⁊ do muitib na Laitni ar is i nguthagaib forbait-sem do gres. Forbaiter immorro littri índ Ogaim i nguthagaibh, ut: bethe, tinde ⁊rl. ⁊ i muti, ut: huath, queirt ⁊rl. Muti iarum iat, ar is o mutib tindscainit acht feda tantum `.i. amain ´ armad iat-sen is o guthagaibh tindscainit. INsce tra. Cís lir insci do-cuisín? Nī. ◌◌◌ .i. ferinsci ⁊ baninsci ⁊ deminsci lasin nGoedeilg. Masculin femen ⁊ neutur lasin Laitneoir. INsce, oratio uel scientia a bunad Laitni.i. inne scientie .i. in fęssa no indi siu iar coi.i. iar conair no insci.i. coi indisti nęch a inde. Urlabar no rad airbert. Coitchend do don insci.i. a thabairt fri cach n-insce etir ciallaide ⁊ neamciallaide saerda ⁊ aicenta. Dilius.i. a thabairt fri cach n-insce n-aicenta etir fęrinsce ⁊ baninsce. Ruidles a thabairt fri cach ferinsce aicenta nama. Ar is fer toisech ro raidh insci.i. Adam dicens: Ecce os de ossibus meis ⁊rl. .i. ac seo cnaim dom cnamaibh ⁊rl. INles immorro a thabairt fri h-insci saerda ⁅r̅ ⁆ . Tra.i. doroi.i. do iarraidh insci chugaind in aisneis iar n-inesin aipgitre. Cis lir.i. cia lin? Tri imcomarnigh dano filet lasin nGoedel, 〈 a tri 〉 i n-illar ⁊ a tri i n-uathad. I n-illar em.i. cis lir , citne , cadiat . I n-huathad immorro.i. cis , cuin , cid . Do-cuisin.i. do usin insce no do-cuisin.i. don choi sin.i. don conair sin, no do choi ind i sin no discnaigther.i. Cia lin atat na hi so ? Ni h-annsa son.i. ni dolig la suid insin no ni h-ansa la suid in son no ni anso sono.i. ni dolig no ni anand sin inso no. A tri.i. iar n-airium. Atat dano tri ernaile for numir.i. numir anforbthi amal atat a tri, ar ni asat o chotib. Numir 〈forbthi 〉 immorro amal atat a se, ar tairisidh o cortib .i. oen a sessed, a do a trian, a tri a lęth. In t-oen iarum ⁊ na do ⁊ na tri, a se sin. Numir ollforbthi amal atat: a .xii., ar i〈s〉 se dec astoit doib .i. oen a aile dec. A do a sesed, a tri a chętramad, a .iiii. a trian, a se a leth int oen iarum ⁊ na do ⁊ na tri ⁊ na ceathair ⁊ na se is a .xui. conid numir i sin as fuilliu ara bunad tria na quoitidecht is cach a quoitide as ranaide ⁊ ni cach
Column A
rannaide as quoitidi. Fęrinsci.i. ferr anda insci na mna no ferr.i. forinsce.i. iarsindi fores im dul do lugi no ferrda insci in sin no uir insci a uiro. Baninsci.i. boninsci.i. insci maith no boinsci .i. foinsci ind ḟir bis no banda.i. incsci banda insin. Deminsci.i. deminsci no doeeminsci furri o neoch aile no dibeoinsci.i. indsce dimbeoigthe.i. innsce sluindęss do liai no an demi fil and is on brethir as `.i. digbaim ´ demo ata, ar ro digbait fuirri in deda romaind no demhe cach neotur lasin Laitneoir no lasin Filid nGoedelach. Deminsci didiu.i. insci neotur. Mascul.i. moo a schol no a scol quam an femen. Mascul.i. ond i as masculus.i. ferrda masculus ondo as mas.i. fęr. Femen.i. famin.i. fo ḟir no a femore uel a femina.i. o mnaa ⁊ a sliasait air is and is bean didhiu in tan fo-gnaith er da sliasait is bęn. Noetur.i. ondi as neutrum.i. nemnęchtarda.i. ni mascul no ni feimin. Cs̅: Cade deochair eturru? Nī. Nos deligidar a tri urlaind insce.i. is e , is i , is ed . Is e in fer, is i in bęn, is ed in nęm. Ceist.i. cia h-aisc , no is on brethir as ciscor.i. imcomarcim. Cade.i. cia h-ait i-tai . Deochair.i. deochrugud eturru.i. etir da ai ros deligidar.i. nos dedualaigidar. A tri urlanda.i. a tri firluind no a tri erlaind no a tri remluind. Cuin as urlond, cuin as insce, cuin as etargaire? Is e, is i, is ed. Erlond em in tan dos-bi fri araill, ut: is e in fer ⁊rl. Insce immorro in tan at-berar is e nama cen araill fris. Etargaire immorro etir femen ⁊ mascul no is etargaire in tan deocraige fris n-aicin aile co n-ainm a athar remrud, ut dixit Mac Lonain cuīce:

Unse chucut in gillucan ,
Mac rerucan .
Bidh gach maith and ar a cinucan ,
a cellucan .
Urlond riam urlond quidem.i. ind i ⁅ is ⁆ ⁅ hi ⁆ re se ⁊ re si ⁊ re sed no ind sed . Urlond inund etir da urlond iar n-urlond immorro.i. ind e no ind i no ind edh . Urlond inund etir da urlond nachdat inunda.i. ind se indund fil in cach focul. Ata dano deda in cach insce.i. aicenta ⁊ eladhu.i. ferinsce aicenta is e in fer. Ferinsce saerda: is e in nem. Baninsce aicenta: is i in ben. Baninsce saerda: is i in cloch. Deminsce aicenta: is ed in nemh. Deminsce saerda.i. is ed a cend. Cs̅: Cuin ima-n-airic etir in indsci ⁊ in duil? Nī. In tan fedair a insci coir fuirri in imarcaidi immorro etir etarru in tan fedair insci na dula for araile.i. ferinsce for baninsce, no baninsce for ferinsce no deminsce for nęchtar n-ai. Imarcidi.i. imaric a n-ai.i. etir ind insci ⁊ in duil. Fedair.i. do-fairgith er no fedair.i. fiadair.i. aisinter insci coir, ut est:

Samail a delba — cen cleth —
Elba ingene Indaig.
Fri tor ngrene glaine ar gurt,
is fris samlaim a caemcucht.
Ni h-imarcaidi.i. ni h-imairc etir da n-ai.i. ind insci ⁊ in duil .i. indisiu aile fair acht a indisiu coir. Fedair emh ferindsce for baninsce in tan is-berar is e in banmac-so , ut dicitur:

Mad misi bad banmacan
ni-carfaínd nach felmacan.
Fer na fintar co cluinter
slanceill ceill duib a muinnter.
Fedar dano baninsce for ferinsce in tan is-berar is i in gabair , ut dicitur:

IS i in gabair trath is ech.
Is e in gabur madh mechlech.
Is i in corr cid ler no-s-legh.
Is e in minta cid banen.
Fedair deminsci for ferinsci no baninsce in tan as-berar is e a cend sech is cend fir-seon no mna. Deminsci for ferinsci quidem ⁊ ut est:

Is he daigh derg dirgi dath
ris na-gabar cath na cith.
Is ed cend is caimiu cruth
fil for bruth for braini bith.
Deminsci for baninsci immorro, ut est:

Cend mna ro-mandair mo mhodh,
do-s-farraid dunni delm ndil.
Is ed cend as granidiu sin
do neoch fail for muin fo ním.
Fedair dano baninsci ⁊ ferinsci for deminsci in tan as-berar is i
Column B
in cloch , is e in lia , ut dicitur:

IS e in lia, lith ro-las,
i sręthaibh suadh i senchas.
Is ed ond iar n-aicniud ail.
Is i in cloch iar saerdataid.
Ata tra amlaid sin aicned ⁊ saerdatu in cach indsce, ar atait dia modh labartha filed and.i. mod aicenta ⁊ mod saerda. Atat dano .iiii. fodhla for saerdataid.i. desfir i rrannaide, amal ata is e in ban mac-sa ⁊ tucait binniusa, amal ata is i in gabair ⁊ ilugud labartha, amal ro gab lim is ed a cend. Cumri raidh, ut dicitur: rusc ime ⁊ criathar arba ⁊ lęstar usce. Atat dano insci ata coitchend and etir ferinsce ⁊ baninsce ut cellach ⁊ buadach ⁊rl. Bit e dano insce cumaisc isin nGoedeilg amal bis in cenel cumascda isin Laitin, ut dicitur: minta ⁊ truit ⁊ corr ⁊rl..i. is e in minta cid bainen cid firen. Mad iar n-aicniud coir immorro na dula niba ainm ferinsce
no baninsce
do neoch do-fuisim ⁊ o tusemar acht ba deme a n-aicned ule olchena. Ataid dano da ernail for tusmid.i. tusmid aicenta ⁊ tusmid saerda. Tuismid aicenta cetumus.i. gein omnai. Tusmid saerda immorro, fer o thalmain ⁊ lubi, ar is ni don talmain fen in fer. Is tusmidi saerda dano ut dicitur: Esba in talman mani tusmed clanna ⁊ ba deme olchena.i. ba sloind neus dicit: Omnium .i. ◌◌◌◌◌ rerum uocabula incorporalium sexu naturaliter carentium p artem grammaticam esse ascribimus hoc est ne utrum.i. nec masculinum nec femininum ut “hec iustitia”, “hec ueritas” ⁊rl. Et Consentius dicit: Quidquid per naturam sexus non assignatur neutrum haberi oportet sed ars cui uoluit gignere seu liquenter seu decenter ascribit iar saerdataidh.i. cach ni nach-follsigter tra ecusc naturda is egen a beth neotarda acht cid cuidh darbail le h-eledhain tuismitugudh tuarascbalaigidh iar sardataid. Cid in ni as aicenta raiter sund? Nī. Faillsigud Augustín co abair: Natura est quae nec uariatur per tempora nec mutatur nec seperabilis est .i. is i is natuir and in-ni nach ecsamlaigth er tre amseraib ⁊ nach cloechmoth er ⁊ nach sodeligthi. Natura non est quidquid motatur ⁊ non sdare uideatur ⁊ quaecumque ex no in trinsecus acciduntur sed constant in se ut stabilitas in terra, grauitas in lapidibus, humiditas in aqua, claritas in aere, calor in igne .i. Is i is natuir and cach ni nach claechmother ⁊ nach faicther gu h-imellach acht a tairisium inti fen.i. cobsaidecht i talmain, truma i clochaib, fliuchaidecht i n-uisci, soilli i n-aer, tęs i tenidh. Do-epenar dano deminsci a ferinsci no a baninsci ⁊ baninsci a deminsci amal ata isna remennaib ⁊ at e insin na deme thepide ⁊ na lanamna demi ⁊ a ngeinside. IT e inso desmírechta ina ndeme tepide isna remennaib.i. cend , cridi , fuluch a demi tepidi ind fir no lanamain in chind.i. suil, fiacail; sreaband ⁊ cru lanamain in craidi; lurgu ⁊ troig lanamna in fulaig.i. na coisi. Gene dano na lanamna ndeme.i. abrachtur ⁊ malu, gene na sula; bun ⁊ leithe, gen ind fiacla; tanaitiecht ⁊ dath, gene in tsrebaind; tigi ⁊ dath beus.i. ruaidi, gene in cru; tond.i. deirgi no baini no glaisi ⁊ lid, gene na traiged; crocend, feith, gene na lurgan. Secht n-etairgaire tra do-cusnet.i. a ngrad etargaire a ainm lasin Filid, etargaire n-incoisc i persaind, etargaire n-incoisc persainde, etargaire persand ngnim, etargaire persainde i cesad, etargaire derscaite i nderscugud.i. posit ⁊ comparait ⁊ superlait lasin Laitin. Fothugudh ⁊ forran ⁊ formolad lasin Filid. Maith ⁊ ferr, ferr-son lasin nGoedel. Etargaire mete i metugud.i. mor ⁊ moo ⁊ moo-son. Etargaire lugaigthe i lugugudh.i. bec ⁊ lugu ⁊ lugu-son. Sechdai.i. septem a bunadh.i. sechtnai a inne no is oighthe dia-mbe in eolas ⁊ saigthe dia-mbe in eolas i saigte. Etargaire.i. etar-
Column A
-coraigthe no gair.i. guth. Etargaire dano etarnugud gotha no etargaire.i. etir glethe.i. glend eturru. A ngrad.i. ond i as gradus.i. cem on deligthi.i. caindeligthi, ar in connelg ule do-ber, ut diciturr: Pars pro toto ⁊ totum pro parte .i. rand ar son toit ⁊ toit ar son raind. Cid arnach treda lasin Filid ind etargaire amal is treda lasin Laitineoir? In connelc is treda emh lasin Filid.i. incosc ⁊ inne ⁊ in met. At-berat fairend na fil acht deda nama lasin Laitineoir.i. inde ⁊ met.i. bonus ⁊ malus: isi in inde, magnus, paruus: isi in met. Cindas do-som a radh a ngrad connelg lasin Laitineoir is etargaire a ainm lasin Filid? Ar ni filet acht tri grad connelg lasin Laitineoir ⁊ atait .uii. n-etairgaire ocon Filid? Nī. Ni a dia cutrumugud etir do-som at-ber se-som sin acht is fir cena a mbeith amlaid. Cid forlethiu chena in etargaire ar in connelg? Ar ní cach etargaire as grad connelg acht etargaire derrscaíges tantum. Is cach gradh connelg immorro as etargaire. Fili.i. felsiu no fial siu, no fili ond i as philosophus, felsob . Ar dlegar don Filid corob felsamnacht acca no fili.i. fi ⁊ li.i. fi an ni aeras ⁊ li an ni molas. Cid armad grad connelg leseom in posit uair nocho derscaigh do ni? Nī. Ar is i is fotha ⁊ is di derscaighther, ut dicitur: arim ria unair ⁊ ni arim acht fotha armhi, ut dicitur: Unus non est numerus acht fundamentum numeri .i. ni numir i〈n〉 t oen acht fundamint nuimręch, amal ata dialt ocond ⁅i ⁆ ḟilid ⁊ ni deach cid la deacaib ad-rimhther acht ar saerdataidh raid sin. Cid armad ainm compariti do-berad-som arin connelg? Nī. Posit cetus, ni derscaigend do ni. Is superlait dano, noco derscaigther di. Comparait immorro sech derscaigid derscaigth er di conid airi sin is ainm forriata in connelg uli in comparait. At-berat immorro fairend cona derscaigther de comparait etir acht de posit derscaigit ar aen.i. comparait ⁊ superlait.i. bec braph beres in comparait ⁊ mor brap beres in superlait. Cade connelg celli cen son ⁊ connelg suin cen ceill ⁊ connelg suin ⁊ ceille malle? Nī. Connelg ceille cen son cetus.i.

bonus,
melior,
optimus.
Ar ropad

bonus,
bonior,
bonissimus
connelg choir dia mbeth. Ata immorro in ciall ar choir. Connelg immorro suin cen cell ut:

Uergilius,
Uergilior,
Uergilissimus.
No fetfaide tra sen arai suin ni fil uero connelg ceilli and ar ni connelgaith er anmanna dib-si ⁊ is crutadh fri fosgud sin. Connelg suin ⁊ celle imalle, ut:

fort-is, -or, fortissimus
⁊ is he in connelg tectaide sin. Bid dano maith ⁊ ni-bi derscugud de, ut: bonus deus. Bid dano connelg ⁊ ni dia inne fein derscaiges, amal ata ocon Laitineoir: Mare Ponticum dulcius est quam cetera maria .i. is somillsiu in Muir Pontecda anad na muiri ar chena ⁊ ni arsinndi batis somilsi na muiri arcena acht is connelg in etechtu insin. Etargaire n-incoisc i persaind cetomus:

Unnse in fer ,
unsi in bean ,
ondar in nem .
Etargaire n-incoisc persainde:

me fein ,
se fein ,
tu fein ,
sindi fadesin ,
sibsi fadesin ,
siat-som fadesin .
Etargaire persainde i ngnim.i.

do-rignius,
do-rignis,
do-rigne,
do-rignisem,
do-rignidsidh,
do-rigniset.
Etargaire persaind i cessad.i.

nom-carthar-sa,
not-carthar-su,
not-carthar-seom.
Etargaire derscaigthe i nderscugud.i. fothugud.i. fothugud in cet graid, forran.i. furain fair in graid
Column B
tond formolad in tres gradh on chem tanaisdi ⁊ on cet chem, no formoladh.i. molad,.i. molad forin molad toisech.i. brap for brap remthectach.i. maith , ferr ⁊ ferr-son lasin nGoedel coitchend i n-ecmais in Filed. Fothugud immorro for rand formolad la side. Etargaire metaige i metugud.i.

mor ⁊
moo ⁊
moo-son.
At-berat araile ni filet acht .u. etargaire and, ar is amal oenetargaire leo na tri etargaire dedenca ⁊ etargaire derscaigthe i nderscugud ⁊rl. Etargaire lugaide i lugugud.i. ⁊

luu ⁊
luu-son ,
ar ci at-ber-seom etargaire in etargaire i metugud ⁊ laigdigud. Is inund ⁊ etargaire derscaigti i nderscugud, ar is derscugud a met ⁊ i laiget fil and beus. Etargaire n-incoisc i persaind.i. isin persaind fen ata a inchosc co n-etargnaigth er trit. Etargaire incoisc persainde.i. etardefrigud na persand.i. cetpersu, persu thanaisde ⁊ tres persu triana n-incosc doib fein. Cade defir etir is e ⁊ undse ? Nī. Undse qid sluind persainde sainraidchi insin, ut dicitur: Undse uait in fer-sa saindrud , cona anmum no cona tothuct a anma, ut dixit poeta:

Undse chugut in gilluccan ⁊rl.
Sloind coitchend uatuaslaicthech immorro is e in fer ar ni fes cia saindrud acht fer tantum.i. amain sic undsi ⁊ ondar ⁊ is ed . Cid do-som narbo leor les me nama do radh cenco n-abrad me faden ? Ni leor emh, ar is deligthe fria gach persaind, amal at-bert in Laitneoir: Egomet ipse ⁊rl. Ego enim ⁊ non alius.i. in tan as-berar egomet ⁊ non alius.i. is me fein ⁊ ni nech aile. Finit primus liber.i. in cetlębur. Tosach ind Airacepta iar Fercertni ann-so. Loc do Emain Mac〈h〉 a i n-aimsir Conc〈h〉 obaír mic Nessa do sonrud, persu Ferchertne Fili, tucait a denma do breith aesa faínd for seis. 〈S〉 echta fríasa toimsither Goedelg.i. fid ⁊ deach, rem ⁊ for〈b〉 aid, alt ⁊ ínsci ⁊ etargaire. Sechta, .uii. a bunad Laitni, sechta ai a inne no sechta i n-ain.i. sechta do aib and .i. .uii. n-aisti na filidechta ⁊ .uii. n-aisti na bairdi. Airbert.i. a airim ⁊rl. Coitchend do cach airim sechta. Diles da secht diudhib. Ruidles don chetarim sechta risa n-ebrad .i. .uii. laithib na sechtmaine. Inles a tabairt fri arim aile acht fora .uii.. Tomus.i. tomes a inne no tomus.i. to tenga airbert ⁊ mes aire fein. IS fisi in gne no in cenel tomus? Cenel em. Cadeat a gnee? Nī. Tomus filideachta ⁊ tomus baird ⁊ tomus prosta.i. brith fri sechta cach ae. Cade ruidles ⁊ diles⁊ inles i tomus? Nī. Ruidles do filidecht, diles do bairdne, coitchend in les do prois. Goedelg.i. guthelg.i. guth Eirend no berla Eirend no Goedelg.i. elg irdairc insin.i. Goedelg. Ro dairdarcach acht ni duthchu do Goediul do rer in taithmigi sin, ar do cach ni ro erdairc Goidel. IN cach Goedelg tomsithir ri sechta? Is ed emh, acht dialt ⁊ cid ed on tomsithir iar saerdataid uair at-cothar a chaindeligugud a comdail amal ata fe fer ⁊ ni cach sechtai do-midter and ar is oensechta. Co n-agar dano sechtai fo secht i sechtai.i. bunad ⁊ inde ⁊ airbert ⁊ coitcend ⁊ diles ⁊ ruidiles ⁊ inles in gach focul dont sęchta. Fid chet〈um〉 us: fundamentum a bunad Laitne fo.i. aedh immorro a inne isna foclaib. Airbert.i. a tri abairt ri .u. fedaib .xx. ind Ogaim no airbert.i. epert aire.i. litir ⁊ guthaighi no consuine fair. Coitchend doib ule feda do rad friu, diles forfedaib, ruidles forfedaib, inles for toebomnaib acht isna foclaib ailib int ṡechtai. Fid na filidechta.i. in cet fid airegdha bis i foclaib ind im-
Column A
-reacrai ⁊ in toebomna do-cuirend resin fidh sin do thabair ar aird ⁊ corob inand fid airegda bes i tulcubdib in raind ⁊ in imrecra na tarmforcend. Fid ind anma prostai dano in cet fid airegdai bias and ⁊ in toebomna do-cuirend resin fidh sin. Et deach, di uach in tan is dialt, no dauach in tan is recomart, no de uaigther int aircetal. Cade dano bunad ⁊ inne ⁊ airbert ⁊ coitchend ⁊ diles s ⁊ ruidles ⁊ inles in deachaib? Nī. Bunad ond i as tectum.i. ditin, ar is ditin in dȩch do cach rund. A inde immorro doguach no defhuach. Arbert.i. o dialt co bricht no focul aile fair.i. sillab ⁊rl. Coitchend doib ule dęch do radh fri cach ae ar dialt do-formaigther fri cach n-ae. Diles iar sun, ruind iar cell ⁊ sun imalle no ruidles a n-anmand dilsi.i. recomarc ⁊ iarcomarc ⁊rl. Inles i ndeacaibh dialt, ut dicitur: Cen oeb deach fadesin is la deachu ad-rimther . Dęch na filidechta.i. in lin dibh bias isin rund. Deach ind anma prostai a lin sillab bis and ⁊ a fir da dęch de na ocht ndeachaibh do-roich. Rem.i. re nama ai in tan as filidecht, re uaim in tan is bairdni. Ni uaim tomais dlithigh acht tomus re cluais ⁊ coir n-anala. Cs̅: In gne no in cenel rem? Is cenel em. Cadiat a gne? Nī. Rem filidechta, rem bairdne, rem prosta. Da gne dano for filidecht ⁊ bairdne.i. toebrem rem d' fid for fidh cetumus, ut:

Coluim caid comachtach ⁊rl.
no

sian, slen, slatu, sseiscind, ⁊rl.
Toebrem immorro:

A 〈F〉 laind at luam in gaiscid grind
go Maistin maill.
At glan at goeth at garg de rind.
Ad laech, a ⟨F⟩laind.
Ceth〈r〉 i gne immorro for prois o rem.i. rem suin, ut fer , ar is as remnigthir rem celle, ut: Padraic. Ni airegar a geintin a rem suin ar is oendelb for anmnigh ⁊ for a genitin. Rem suin ⁊ celle amal ata Fland , Flaind . Toebrem prosta.i. me faden , ar is toebrem cach ni nach lanrem. Treda ara togarar rem.i. rem as amal ata fer ar is as remnigthir. Rem ind, ut fir , ar is ind remnigthir rem as ⁊ ind imalle, ut in fer .i. anmnigudh ⁊ incoscc and imalle. Rem dano cem a airbert. Cade bunad ⁊ inne ⁊ airbert coitchend ⁊ diles ruind ⁊ inles i rem? Nī. Bunad quidem ond i as rebamus com ṡuidigthech. Inne dano.i. re ⁊ uaim. Airbert.i. cem. Coitchend dona h-uilibh remennaibh rem. Diles a beth i n-uathad, ruind a beth i n-illar no diles do rem na bairdne, ruind do rem na filidechta. Inles do rem na prosi no inles rem uathaidh i n-illar, cem at-chotar a ilar. Et forbaid.i. fairbid.i. forsin focul no forsin rund.i. forsail no arnin no dinin disail no forbaid.i. forbeoidh in tan is forsail forbaid in tan as dinin disail no forbuaid in tan as arnin no forbeoidh.i. forfidh i mbeo in tucsin ind anma ara tabar.i. in forbaidh no in rand dia breith for sechtai. Cade bunad ⁊ inne ⁊ airbert ⁊ coitchend ⁊ diles, ruidles ⁊ inles ⁊ forbaid.i. sin focul? Nī. Bunad ond i as formarius, ilgnuis, sęch inne.i. forbaid. Coitchend dona h-ulib forbtib forbaid. Diles a beth for fat no for gair no cumair, ruind a rad for forbdingi forbaid. Inles f〈or〉 baid uathad for forbaid ilar uel e contra.i. bas ech no forbaid fuit for cumair no e contra no inles chena fuath do scribind di. Alt ond i as altus.i. uasal.i. co feser cia alt archetail bera〈r〉 fri sechta.i. in nath ⁊ in anair, in anamain, in laid, in setrad, in senamain. Alt ind anma prosta immorro in re n-aimsire bis etir na da sillaib. Cade bunad ⁊ inne ⁊ airbert ⁊ coitchend ⁊ diles, ruidles in alt? Nī. Bunad ond i as altus ut diximus.i. adubramar. Inne dano.i. ail fuit no ollait airbert.i. aicned ⁊ saerdatu coitchend do cach alt, alt do rad fris. Diles.i. alt saerda ruind.i. alt aicned i n-inad alta saerda uel e contra. Et insci
Column B
.i. co feser in aisti n-airchetal.i. co fesiur in se no in si ind aisti bera〈r〉 fria sechta amal ro gabh is e in nath , is i ind laidh . Insce ind anma prosta.i. ferinsce ⁊ baninsce ⁊ deminsce. Cade bunad ⁊ inne ⁊ airbert ⁊ coitchend ⁊ diles ruidles ⁊ inles in insci? Nī. Bunud tra ond i is oratio in insci immorro a inne.i. coi inisen nech airbert dano.i. aurlabra ⁊rl. Coitchend dano do ferinsce ⁊ do baninsce ⁊ do deminsce insce do rad friu no insce as coitchend do ferinsce ⁊ do baninsce, ut est cellach ⁊ buadhach ⁊rl., no coitchend dona h-uilibh masculinaibh is e sic ⁊rl. Diles in tan raiter is i sron no suil ind fir no is e bel no fiacail na mna no diles is e in fer , is i in ben . Ruind in tan raiter is e bel no fiacail in fir no ruind is e in fęr-sa cona da n-amain arithi. Inles is e do radh resin crand na tusim ni iar n-aicned no in tan fedair insci for aile. Et etargaire.i. co feser in aisti n-aurdalta.i. in nath noebrechta no trebrechta in laid ara cuir no luibenchosach no in bricht bera fri .uii.-a. Etargaire ind anma prosta immorro.i. is e in fer aurdaltai , is i in ben urdaltai . Cade bunad ⁊ inne ⁊ airbert ⁊ coitchend ⁊ diles ruidles ⁊ in dles in etargaire? Nī. Bunad cetus ond i as etargardiarius .i. foruaslaicthech etargnugud gotha a inne ar fit gair.i. guth airbert immorro.i. a brith fri tomus no ebert aire.i. deligud ⁊rl.. Coitchend dona h-ulibh etargairibh etargaire do radh friu. Diles a radh frisna .uii. n-etargairib thuas. Ruind do etargaire in tomais no risna h-etargairib iar ndilsi. Inles.i. etargaire n-inchoisc persainne no a radh fri etargairib ailibh cenmotha in tsectatu tuas. Cadeat na feadha risna dentar in tomus? Cs̅: Cade tomus fri fidh? Nī. Co fessoer a lin ⁊ a n-uate, co fesser a met ⁊ a laiget, co fesser a cumang ⁊ a egcumang, co fesser a nert ⁊ a amnert. A lin quidem.i. a .u., .i. a .u. aicmi a n-uaiti.i. oen a met ` go ´ .i. .u. flescaib a laiget.i. aenflęsc. Cade deffir etir a cumang ⁊ a nert? Nī. Cumang cetus in tan do-gniat guth a n-aenur ` .i. a , o , u ´ . 〈A〉 nert immorro in tan dos-beri frisind sillaib. Cade deffir etir a neamcumang ⁊ a n-amnert? Nī. Ecumang cetus in tan bite fo niallus, ut: quoniam , quidem lasin Laitineoir, in tan uero bit tri guthaighe i n-oensillaib lasin nGoedel, ut: briain , gliaid , feoil , beoir , ⁊rl.. Aimnert uero in tan bite fo consonacht, ut: seruus , uulgus ⁊rl. lasin Latineoir, uuull ⁊ auuall , ciar ⁊ cian ⁊ iarum lasin nGoedel. Lanchumang dano intib ule etir fedha ⁊ toebomna.i. conos-dibdand co n-aurba uath. IS ed a lin.i. .u. aicme Ogaim ⁊ .u. uir cach aicme ⁊ o oen co aa coic cach ae conda-deligidar a n-airde. IT e a n-airde ` .i. anccosc ´ .i. desdruim, tuaddruim, lesdruim, tredruim, imdruim. IS amlaidh im-drengar Ogam amal im-drengar i crand.i. saltrad for airem in craind ⁊ da lam des remut ⁊ in lam cle ina diaid iarsain is leis ⁊ is fris ⁊ is trit ⁊ is ime, trit tra na feda imme uero na forfeda ⁊ it e a ndeligthi feda forfeda, ut est: ᚛ᚋᚌᚍᚎᚏᚕᚖᚗᚘᚙ. Cs̅: Cid ara n-ebrethar feda fri suidhiu? Nī. Fobith do-miter friu ⁊ con-uaigther conaib, ut dicitur: luis ailme ⁊ bethe ailme . Cs̅: Cindas do-miter ` .i. ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ ´ frisna toebomna amal ḟidu? Nī. Cach da toebomna ar fid i comfot ⁊ i comfidh, cach da comfidh i cubaid, ar is ed a cubaid air is ed a cubaid iarum coraped a ḟid cetna bes i foclaib ind imrecrai ⁊ corop comlin do toebomnaibh bes indib, ut est: bas , las , fras , bras , cend ⁊ lend , cornd ⁊ dornd , dond ⁊ cond , nem ⁊ cel ⁊rl. Cidh ara n-eberar feda fri suidhib.i. frisna toebomnaibh? Nī.
Column A
Amal iaraither fid airegdha ind anma ica breth fri sechta is amlaidh sin iarraither in toebomnai bias and cach da thoeb〈om〉 na ar fidh, ut dicitur:

Marcach at-connarc ande
etach ume co ndath cro
a dath is gilidir geis
uan tuinde dath a da o.
.i. coll ⁊ ruis i n-aigidh onn. Bas ⁊ las, lanchubaidh sin. Toebcubaidh primo bras ⁊ las ⁊rl. Deda arecar and.i. oenzadugud condeligugud amal ata bas ⁊ las ⁊ iar comartud aircetail ata, uair is inund fid airegda fil indib ⁊ is inund toebomna tosech. Cade ruidles ⁊ diles ⁊ coitchend do fedaib do thomus friu? Nī. Ruidles do fedhaibh airegdaibh, diles do forfedhaibh, coitchend do toebomnaibh. Cuin as oenda in Bethe-Luis-Nin ule? Nī. Nin. Cuin as deda? .i. feda ⁊ toebomna. Cuin as treda? .i. forfedha frisna do romaind. Cuin as chethardha? .i. tri aicme na toebomnai ⁊ na .u. feda airegda. Cuin as .u.-the? .i. sechem in Gregdha frisin ni ro raidius .i. ᚛ᚕᚖ. Cuin as seda? .i. sechem in Goedil frina .u. rannaib ut est: ᚛ᚗᚘᚙ. Cuin as sec〈h〉 tai? .i. na tri forceasta ind Ogaim. Frisna se rannaib.i. ut est: ᚛ᚍᚍᚉ. Co n-agar dano isin aipgitir bunad o oen, airec o dedu ⁊ a cor i treda ⁊ a comuaim ri cetharda, a dluthad ri coicde, a moradh ri sede, a fodhail i sechta, a riaglad ri ochta, a isnis chucut in noede, a fostud i ndechte. IS e tra in t-oen tuas.i. Fenius, in dede ma c Etheoir, in tredha mac Aingin, in cethardha Cae, in coicde Amirgin mac Nainde mac Nemid no mac Nenuail mac Eogain, in sedhe Fercerta, in sechta a dalta, in t-ochta Cend Faeladh, in noede a dalta, in dechte Cinaed a fostudh in oen in t-uachtarach. Tosach ind Airaicecht iarr n-Amirgin inso ⁊ Aimirgin a persu. Loc do Tocur Inber Moir i crich Ua nEnechlais Chualand a lloc, i n-amsir Miled do-rigned. Persu do Aimirgin Glungel.i. mac Miled do-rothlaig go h-aīır̄ . Cs̄: Cia ar-ranic a mberla Fene ⁊ cia airm i n-arnacht ⁊
cia aimser ar-richt? Nī.
Ar-ranic Fenius Farsaid oc Tur Nemruaidh cind .x. mbliadnae iar scailuid on Tur ⁊ is cach comberlaid do-cuaidh i suidhiu docum a criche ⁊ ni cach comcenel, amal ro gab Cae Cainbrethach, dalta Feniusa Farsaid, in dara descibul .lxx. na scoile. Ba do Ebrib a bunadas ⁊ bad gho Edeptacdu ro foidhed fobith is and batar a tustidi ⁊ ba h-and ro alt. IS and ro an Feiníus fein ocon Tur no co-thoracht a scol chuchi as cach aird cind .x. mbliadnaecon-atgetar cosin suid.i. go Feínius berla na beth oc neoch aile do thepe doib asna ilberlaib acht combad leo a n-aenur no-beth no ac neoch fo-glendad leo. IS ann-sin iarum do-reped doib in berla sin isna ilberlaib. Ro taiselbadh do oen dib conid a ainm-side forda-ta in berla-sa, conid Goedelg de-side oc Goediul mac Ainginn, meic gGluinind, meic Lamind, meic Etheoír, meic Agnoman do Grecaib. Inund tra Goediul mac Aingin ⁊ Goediul mac Etheoir acht da ainm badar for a athair.i. Aingin ⁊ Etheoir. IS ann-sin iarum ro riaglad in berla-sa. A mba ferr iarum in cach berla ⁊ a mba caimiu, is ed ro teped isin nGoedelg. Cach son dona airnecht carechtair isna aipgitrib ailib ar-ricta carechtairi doib isin Bethe-Luís-Nin ind Ogaim, ut est: ᚛ᚎᚗᚘᚙ. A mba ferr iarum ⁊rl., .i. ferr leo-som int etargna a mbith muti uli ar a mbith muti ⁊ lethguthai amal atat ocon Laitneoir. A n-as coemiu ⁊rl..i. coemiu les a coic fo fhut ⁊ a .u. fo lanfogur ⁊ a .u. fo cruaigh. Feda airegda innsin. Coemiu dano les a .u. fo gair ⁊ a .u. fo buca ⁊ a .u. fo deogur forfeada annsin andas a n-oen cuiciur friu ule. A mba lethiu.i. galmarium ⁊ glinula ⁊ glamulum no galinulum lasin Laitineoir, gruth ⁊ fascri ⁊ grutrach lasin nGoedelg. Grus uero lasin nGoedel, ni fil a 〈ḟ〉 recra lasin Laitineoir. Lapis ⁊ peth ⁊ scropula lasin Latineoir, lia ⁊ ail ⁊ carrac lasin nGoedel. Cloch lasin nGoedel, ni fil a 〈ḟ〉 recra lasin Laitineoir. Aqua lasin Laitineoir, uisce lasin nGoedel. Lind lasin nGoedel, ni fil a 〈ḟ〉 recra lasin Laitineoir ⁊rl. Ro laithea iarum a fedha for leth aile co bail cach dib for lęth o lailiu. Ni fil lęthguta and amal ni fil la Grecu acht mutí uli. Cach duil dona raba ainmnigud isna berlaib ailib ar-ric-
Column B
-ta ainmnigithi doib.i. sin Goedelg, ut: grus ⁊ cloch ⁊ lind . IS ed tosach in libair ann-so iar Fenius ⁊ iar nGoediul ⁊ iar n-Iar mac Nema ⁊ is i nAichia ar-richt isin i n-aimsir i tangadar mac Israel ◌ ◌-gipt ⁊ iar didnacul Recta do Maisi ⁊ iar foglaim do Cai Cain brethach oca, conid iarsin ar-richta na h-aipgitri i n-oentabaill amal as-bert: Cadiat aipgitri na tri primberla ⁊rl.. Cetheora randa na-fodailtea ◌◌◌◌.i. da comarlid .lxx. ⁊ da deiscipul .lxx. ⁊ da berla .lxx.-at ⁊ da cenel .lxx.. Se primthoesig lasi ndernad.i. Eber mac Sale ⁊ Grecius mac Gomeoir o tat Grec ⁊ Latín mac Puín o taít Latíndai, Riafeth Scot o tait Scoit ⁊ Nemruadh mac Cuis, meic Caim, meic Noe. Fenius Farsaid tra mac Eogaín, meic Gluinind, meic Laimfind, meic Etheoir, meic Thau, meic Buidhb, meic hṡein Iar meic Iartecht, meic Aboith, meic Ara, meic Sru, meic Esru, meic Bath, meic Riafaith, meic Gomeoir, meic Iafeth, meic Noe. Partholon meic Sairn, meic Sera, meic Sru, cetna fer ro gab Eirind iar nDilind. Nemędh meic Agnoman, meic Pain, meic Sera, meic Sru, meic Esru ⁊rl..
Cs̅: Cadeat aipgitri na tri primberla eter ainmnigthi ⁊ carec
dairi? Nī. Aipgitir 〈Ebraide 〉 cetus: aleph, beth, gemel,
deleth, he, uau, ut, ain, heth, teh, ioth, caph, laimach, mem, nun, phameth, am, phe, sade, caph, re, sin, thau. Aipgitir Grecda: alpha, beta, gamma, della, e, erisinon, zeta, eta, theta, iota, kapa, luta, mon, noi, csi, o, phi, copi, ro, sima, thau, phi, ci, psi, oo, ennacosse. Aipgitir Laitin: a, b, c, d, e, f, g, h, i, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, x, y, z. ⁊ IS e in fer cetna tra Fenius Farsaid ar-ranic na h-aigitri adubramar ⁊ Bethe-Luis-Nin ind Ogaim, ⁊ is airi as certiu an denach ar is fo deoid ar-richt in Bethe-Luis-Nín ind Ogaim, ut ᚛ᚁᚂᚃᚄᚅᚆᚇᚈᚉᚊᚋᚌᚍᚎᚏᚐᚑᚒᚓᚔᚕᚖᚗᚘᚙ᚜. ET arba .u. uir ar .xx. lin na scole, is aire is e lin na aipgitir ind Ogaim ⁊ at e anmanna for-da in Bethe-Luis-Nin ule ind Ogaim eter ped ⁊ forfeda ⁊ toebomnai ⁊ morsesiur ba uaisliu dib o ro-ainmnigthe .uii. fedha airegda ind Ogaim, conid airi sin ro lathe ⁊ it e anmanna forda-tat iarum ᚛ᚋᚌᚍᚎᚏᚕᚖ. At-berat araile is .x. fedha airegda filet and ⁊ at e na tri do-formaiget frisna .uii. thuas ᚛ᚗᚘᚙ. At-berat uero araile connach o dainib eter ro h-ainmnigthe feda ind Ogaim acht cencopat aichinti indiu araili craind dib. Ar atait tri ernaili for crannaib.i. airig feda ⁊ athig feda ⁊ losa feda ⁊ is uaidib sin a triur uili ainmnigthir fędha ind Ogaim. Airig feda quidem.i. dair, coll, cuilend, aball, unnius, ibar, gius. Aithig fedha: fern, sail, bethe, lem, sce, crithach, cairthend, draigen, trom, feorus, crandfir, edlend, fidat, fincholl. Lossa fedha: edend, fraec, gileach, rait, leclam.i. luacair ⁊rl.
Bethe dano on bethe romaind ro h-aimnigędh ⁊ ara cosmailius fri cois
mbethe, ut dicitur: feothchos folt
chain Bethe ⁊ is aire sin is in bethe ro scribadh in cetainm Ogaim tugadh i nEirind.i. .uii. bethe tucait do Lugh mac Ethlend.i. berthair do ben uait nisi eam custodieris .i. acht mina cometa tu hi . O crand ro h-ainmniged.i. o chairthuind, uair luis don cai `r´ thund í-sin int senGoedelg, ut dicitur: li sula luis .i. cairthend.i. ar ailli datha a caer. Fern dano is o crand ro h-ainmniged, ut dicitur: aire nac finnach fern .i. ar is di na sceith. Sail dano is o crund ro h-ainmniged, ut dicitur: li ambi sail .i. ar a cosmailius a datha fri marb. Nin dano is o crund ro h-ainmniged.i. o uindsind, ut dicitur: cradh sídha no cosdu sidha uinius .i. nin ainm do ginol garmna do-gniter dí uindsiund, no isin aimsír sidha thocbaíter garmna. Uath dano ís o crand ro h-ainmniged.i. sce, ut dicitur: Comhdal chuan sce .i. huath, no ar is uath mar hi ar a delgib. Duir dano is o crand ro hainmniged.i. dair, ut dicitur: airdiu dosaib dair . Tinde dano is o crand ro h-ainmiged.i. culend, ut dicitur: trian roith tinne .i. ar is culend in tres fid roith in cairbait. Coll dano is o crand ro h-ainmniged, ut: cain carfaid .i. coll. Qert dano is o crand ro h-ainmniged.i. aball, ut: clitar bo ascill quert
Column A
.i. aball. Muin dano is o crand ro h-ainmniged.i. finemain. Gort dano, ut: glaisiu geltaib gort .i. edend. Ngetal dano, ut: luth lęga ngetal .i. gileach no rait. Sraiph dano.i. draigen. Ruis dano.i. trom, ut: ruamna ruice ruis .i. trom. Ailm.i. octach.i. crand giuis. Ond.i. aiten. Ur.i. fraech. Edadh.i. crand fir no crithach. IO.i. ibar, ut: si nem feda io .i. ibar. Ebadh.i. critach. Or.i. feorus no edlend. Uillend.i. edlend. IFin.i. spinan ⁊rl. Anmanna fid ule sin tra amal fo-gabar isna Duilib Feda ⁊ is uaidib ainmnigter feda ind Ogaim ⁊ nocho o dainibh, ut dicunt alii.i. amal aderat araile. Cs̅: Cis lir a cumant? Nī. Lancumang intib ule, etir fedha ⁊ toebomnai, co ndaurba.i. co fribaid uath.i. amal bes a n-aicned, cid mor cid bec e. IS amlaid seo imne indister isin Cin Ollaman.i. cethar slict i fedhaibh ⁊ toebomnaibh.i. cumang ⁊ ecumang, lancumang ⁊ lęthcumang. Lancumang i fedaibh, cumang i forfedaib, ecumang i mutib, lęthcumang a lęthguthaigh. At-bert araile is treslicth as coir and.i. lancumang i fedaib ⁊ cumang a forfedaibh, ecumang i mutibh ar ni fil lęthgutha lasin nGoedel. Treda do-gni uath.i. bogudh ⁊ semigudh ⁊ airdibdudh. Bogudh cetus for toebomnaib ⁊ i fir a ndiaidh do ecaibh doibh.i. do p ⁊ do c ⁊ do t iarsin Laitin. Bid dano tinfed iar cach toebomnai isin Goedelg. Semigud dano, amal ata Bhatraic ar is uath bocas for bethe and, ar ni bi p isin Goedelg. Semigudh imne amal ata a Bhatraic , ar cia beth uath and is co semigud. Airdibdud immorro.i. in toebomnai do breith ar uile amal ata sal ⁊ morshal ⁊ feda ⁊ amal ḟidhu, amal fidu dano in cert acht uath do dibdud na fid. Ar at e teora fuilte ind Airecepta.i. uath for sail ⁊ airnin. Huath cetus: is ed fhuillius b co ngeib grem p , ar ni bi p isin Goedelg, sicut diximus.i. amail adubrumar. Cade a demnigud? Nī. Amal ata ocon Laitneoir: b cum aspiratione ponitur pro p .i. suidigtir b co tinfiudh ar p . Dicunt alii,.i. aderait daine eile, conna-bi huath ar oen ri b do luc p acht is b a oenur bis ar p , ut dicit: Praesens ambo pro ampho buxus pro puxus ⁊ ni b co tinfiudh ar p , ut alii dicunt. Forail dano in tuilliud tanaise.i. do-berar for son dia fothugud, ut: sron , ⁊rl. Airnin dano in tres tuilliudh.i. baile arracar a les da taebomnai gebidh airnin grem in dara nai, ut: cend , ⁊rl. Ar ni bi enmad in Ogaim. Teora foilcęsta in Ogaim .i. cert ⁊ ngetal ⁊ sraiph,.i. cach baile bias coll riam u is cert scribthar and, ut cuing . Cach bale dano i mbia sail ria t , is zraiph scribthar and, ut stan , ⁊rl. IS e in cetharlicht forfeadaibh.i. fot aicend ⁊ fot suind i foclaibh, fotaib i feadaib airęgdaibh ⁊ gair aicend i foclaib gairtib. Fot aicend quidem i forfedaibh ⁊ gair sund.i. gairde iat iar suind foclaib fect and 〈⁊〉 fotai fecht aile, ut: caín ⁊ caín , laig ⁊ laig , coír ⁊ coír , ⁊rl. Cs̅: Cade fot ⁊ gair intib? Nī. Fot i fędaibh ⁊ i forfedaibh ⁊ gair i toebomnaibh.i. gair hsuind.i. ar is lęthamser for toebomnaibh do gress a chorus forfedhaibh. Asin Cin Ollaman tucadh in blog-sa romaind ⁊ ni do churp ind Uraiceptaidi. Cuing dano ⁊ cingit ⁊ uinge ⁊rl. Is e oenda liter latindai ica scribend.i. n ⁊ g no da gg . Ni h-ecen immorro acht ngetal a oenur isin Godelg ar son na da litir sin, ut: ᚛ᚉᚗᚍ.i. cuing , ᚛ᚉᚓᚌᚓᚈ.i. cingit , ᚛ᚒᚌᚓ.i. unge . Nidat inunda dano sinn frisna cubaid ebadh
Column B
⁊ edhad, ut: set oír, no set conaíre. Ebadh and-sin set ◌◌◌ huath edad and-sin sic nem im talmain ⁊ nem natrach. Mind dano, ipin and, min no min ar ba idadh intib sin. Ar deda ara tuctha forfeda isind aipgitir ind Ogaim.i. do 〈ḟ〉 recra do degur amal at-bert isna Bręthaibh Nemedh.i. cenmotha forfedha i fail deogur frisna fedaibh na ngutta ⁊ dano do hsemigud fogur frisna fedaibh, ar is buca fogur bis isna forfedaibh, ut naem, eber and. Naem immorro, amancoll and, neim in uisci immorro, ędhadh and. Forfheda ideo dicuntur.i. is airi raiter.i. forithnit na feda im fhot ar is ed at-berat araile is cumri fogur fil isna fedhaibh, fot i forfedhaibh, no forfeda i firfedha no forfeda.i. fidh forfid indtib no forfeda.i. fo feda no forfeda ar na sechentais iat, no forna fedaib atat ⁊ ni ar araill. Ebadh.i. edad fodein. Or.i. ond iar fir. Uillend.i. ur uil and. IPhin.i. i dadh fadein. Emancoll.i. amal choll, emnad a fuath. At-berat dano fairend eber ⁊ or, is arna forfedhaibh fotaibh atat. Uillend immorro, is ar y ata ⁊ ar u in tan bis fo mędondataid. Iphin is ar .i. fo medondataid ata. Emancoll ar x fri fomtin na focal nGrecdai no Latinda do thabairt isin Godelg ⁊ is aire raiter emancoll ris, ar is coll in dara toebomnai fil in x is ar is coll ro emnad and ⁊ ni sail ar is toesechu coll in x quam sail. Co n-agar dano isin Bethe-Luis-Nin ind Ogaim cade in fid gebius grem da toebomnai ⁊ in fidh gebius grem focail 〈⁊〉 fid na-geb grem toebomna na feda na focail? Nī. Is e quidem in fid gebius grem do toebomna.i. fidh a ndiaidh araile.i. fidh bis ar aen re primfid ind focail no ar oen ri deogur in oensillaib, ut: beoir , feoil , brian ⁊rl., no fidh tet ` .i. i ⁊ u ´ i consonacht. Fid gebes grem do toebomna.i. oenfid freachras i tomus do dib toebomnaib, ut dicitur: cach da toebomna ar fid . Fid gebius grem focail.i. fid labras a aenur. Fidh na gab grem feda na toebomna na focail.i. u nialsa, ut dicitur: Nec uocalis nec consonans habentur .i. amal aderar nochon agar mar gutta no consonain.i. u no fid bis a ndiaid araile, ut diximus. Cade dano in toebomnai gebius grem feda ⁊ toebomna, ⁊ toebomna gebius grem da fid ⁊ da toebom na, ⁊ da toebom na gabait grem feda, ⁊ toebomna gebius grem .u. toebomna, ⁊ toebomna gebius grem tri fíd ⁊ .iiii. toebomna, ⁊ toebomna gebius grem focail, ⁊ toebomna na geib grem toebomna na fid na focail? Nī. Is e in toebomna gebius grem feda ⁊ toebomna.i. cert. Is i dano in toebomna gebius grem toebomna ` .i. nƚ ´ ⁊ feda.i. cert ⁊ u . IN toebomna .iii. gebius grem da toebomna ⁊ da fid .i. ` .i. n ⁊ g ´ ngetal. Da toebomna gebius grem feda.i. cach da toebomna ar fidh i tomus. Toebomna .ii. gebius grem ` .i. .iii. ´ .u. fid ⁊ ` no .u. .iiii. ´ toebomna.i. dur i n-ined dimne disail. Ni machtadh in tan gebius grem na .u. feda ⁊ na .ui. toebomna, cia no gabad grem da fidh ⁊ da toebomna. Toebomna `.iii. ´ gebius grem tri fid ⁊ .iiii. toebomna.i. sail i n-inad for ṡail. Toebomna `.iiii. ´ gebius grem focail.i. toebomna con-geib grem forbaidi. Toebomna na geib grem toebomna na fid na focail.i. oebomna dia tocaib huath conid marb do raith. Cs̄: Cis lir deich do-cusin? Nī. a .uii., .i. dialt, recomarc ⁊ iarcomarc ⁊ feles ⁊ cloenre ⁊ luibencosach ⁊ cloedebnas ⁊ brict. Deach.i. dafuach.i. in tain is dialt ar dag.i. maith ⁊ fuach.i. focal. Danach in tain as recomrach dib uaigthir in tan as reth. Cade bunad ⁊ inne airbert ⁊ coitchend ⁊ diles ⁊ ruidles ruidles isin focal as dech? Nī. Bunad quidem ond i as deacus.i. grecum nomen.i. ainm grecda. Degfuach a inde, ut diximus. A airbert.i. troig.i. o dialt co bricht, ut prodiximus.i. amal ro remraidemar. In troig lasin Laitineoir is dęch lasin Filid. Oenfidh i ndialt, a do i recomrac, a tri i n-iarcomrach, a .iiii. files, a .u. i cloenre, a .ui. i lubencosach, a .uii. i claidebnas, a .uiii. i mbricht cenmotha toebomnai.
Column A
.i. .uiii. sillaba isin focal as mo isin Goedelg, ut est fianamailairechtagardagecheterdarai ⁊ anrocomrairgnigsimarne ⁊rl. Tri sillaba dec autem isin focal as mo isin Laitin, ut tenerificabilitutinitatibus. Cs̄: Cia roich dialt i met ⁊ i llaiget? Nī. Ro sech i llaiget co enfíd ⁊ is focal son, ut: a, i, o.i. a slebe ⁊ i ` .i. Colum Cille ´ .i. inis ⁊ o for cinn amal ata a cuis ⁊ a cairtind i Sleib Luachra.i. anmand slebe sainrud, ut dixit Mac da Cerd:

IN dam conaireta .a.,
con-gluase geth gulbanda.
Is uallach int arganta
re trichait sed ` .i. elit no ag ´ lurganda.
Ro saig dano i met co coicc ` no .iii. ´ ut est: flesc , tresc ⁊ brísc , scailp ⁊ tracht ⁊ brucht ⁊ drucht ⁊rl. Ni armeder h sin a foclaib dedencha ar ni littir fiado.i. amal at-ber in legend : h non est littera sed nota aspiratonis .i. ni littir h acht not tinfidh . Cach dialt iarum ima tormaig fri araile co cumaing cach focail. Deich co ocht i mbricht. Ocus is e meit ⁊ laiget cacha Goedelgi o dialt go bricht co n-athgabail dib linaib iarna thinol deach. Is bricht a mbith .uiii. sillaba. IS bunad corp inso cacha Goedelgi dialt acht moth ⁊ toth ⁊ treth, armad iat-side is iat fen ata bunadha and ar ni fil nach focal Goedelgi na bad indib siut. Modh cacha ferda cach ferinsci, toth cach banda cach baninsci, troeth cach neotarda.i. cach neotar. ISed bunad ⁊rl., ar ni dialt as bunad doib-side, ar ni bunad in rat do fein no nidat bunad Goedilgi inid acht it bunad cach ceniuil.i. modh cach ferda.i. cach ball ⁊ cach cumma ferda. Tod cach banda.i. cach ball banda ⁊ cach cumma banda archena. Troeth cach neotar.i. nach nechtarde.i. cach cumma nemecoscda. Nidat bunad Goedelge iarum moth ⁊ toth ⁊ troeth, acht at bunada cenel, ut diximus, acht atat ar arai sin araile Goedelga diannat bunad.i. modh, mo a ed i n-airde no aod.i. a cheol in tan is mascal. Tod.i. tai a ed no aod in tan is femen. Troeth.i. treth a ed no aod fri fegadh mascal no femen no modh.i. mo oedh i n-airdi in tan is torand no as crand. Tod.i. tai a ed in tan is fota ro cluine no ro n-aili is taiu quam a n-aill. Troth.i. troethaid a troethas in tan as fet fobith is cailiu ⁊ is cruaidiu quam aile is troeth. As-berat araile comtis anmand aidmi ciuil. Cade a demnigud? Nī. Mod.i. mo a od in tan as cruit. Tod.i. tai no aod a ed in tan as buide.i. is taiu ⁊ is isliu quam a n-aill. Troeth .i. .i. ◌◌oethaid an dis aile in tan as tocc fobith is airdiu a faidh is airi as troethad. Is e so tra a cumair. Is ed bunad cena Goedelge dialt.i. o recomrach co bricht ⁊ ni bunad he do ensillaib amal ro gabh moth ⁊ toth ⁊ troeth ⁊ is ar cach ndialt tucait sen ⁊ is aire ro gabait-sem sech cach ndialt ar da-cuaidh menma friu comtis recomraic, ar fo-gabar a condail ut diximus. Dō-miditer alta uad fri h-alta duine amal dō-miditer fri cach
insce.
Nī. Corop cach da ndialt fris-cara araile ⁊ corop cach da recomrac fris-cara araile ⁊rl., ut: tair , tiar , tis , tuas , aingel , duini , lębur ⁊rl. Ar is ed a cubaidh in tan is com ḟid ⁊ as comdeach. Coig foilltingithi .xx. i rremum.i. a .u. co h-ogfedait na fillid i fuilluid ree uamma na h-ai ocus .xx. gne saerda olchena. Cadeat a n-anmand na n-ined no na infed no na fidh i mberat cach dib docum a dilsi fein? Nī .xi. dib i ndelb ainmneda ⁊ ainseda ⁊ a tri i ndelb geinitli ⁊ togerarthada ⁊ a .iiii. i ndelb toberta ⁊ foxlada.i. tri filti i n-illar ⁊ a tri i n-uathad.i.

fer,
fir,
ic fir
i n-uathad,

na fer,
na fir,
na firu
i n-illar. Cuic filti .xx. for rema for diaull amal ata so sis. Fer: fer a anmighud, ind ḟir a hselbad, do fi◌◌ a danad, i ḟiur a atreb, a fir a thogairm o ḟir a foxal, a fer 〈a〉 aircell, co fer a ascnam, in fer a incosc, i fer ` is inann ⁊ a ainmnigud ´ a ◌◌◌◌◌◌, sec fer a sęchmall, oc fir ` is inand ⁊ a tabartaidh ´ a fuirmiud for fer a fortudh, fri fer a 〈ḟ〉 reslige, fo fiur a fothud, de fír a digbail, iar f◌◌ a iarmoracht, la fer a toebta, in fer a timcęll, tria fer a treg
Column B
dad, dar fer a tharsce, frisin fer a thormach, in fer a thuarascbai, re fír a remud, ar fer a fresgabail. Fegdair dano i n-illar fon cumma cetna ut est: fir 〈a〉 ainmnigud, na fir a tuarascbail, it fir a n-incosc, na ḟer a selbad, dona feraibh a ndanadh ⁊rl. Fer dano, ebad a ḟid ind anma sin e a gutta dialt a deach.i. son oenchongbalach cen alt etir and. Io no iphin ina a hṡelbad no ina rem in tan as-berar fír ar bíth a ndís ina rem, io and amal ata a ḟir, i fir, amal ata do ḟiru. Ío amal ata a fír, i fír amal ata o ḟíur, sic in sequenntibus.i. is amlaid n-ar ndheadaídh. IS airi dano na h-airim ebadh ina rem cia beth i n-arailib and ut est: co fer ⁊rl. Ar ni fil acht rem celle namma in cach bhaile a marand in fidh bis isin in ainmnidh ísna filtib tís idad no iphin autem bís intibh cach bale na marand conid airi sin at-ber: io no iphin a fidh ina rem no ina selbad ⁊rl. Dine di ṡail a forbaid.i. a aicent lasin Laitineoir. Ar at e teora forbaidi do-cusin.i. arnin ar-ding defidh, ut glend ⁊ glond , forsail dano forfot fegar, ut srol ⁊ mor , dinin di ṡail ar gair gebid, ut bęn , fer ⁊rl. IN tan dano scribhtair int ainm Ogaim is and scribthair na forbaidi-so uasa fri relad fuít no chumri no fri tendad, ar ni tuc faide chena uair amal do-ber in Laitneoir: A cuit frisna sillaba cumrib, ut pax ⁊rl., ⁊ circumplex forna sillaba fotaib, ut res, sic . Do-ber in Goedel: Dinin di ṡail ar na cumrib, ut fer, ⁊ for ṡail forna fothaibh, ut “lam” ⁊rl. , ⁊ amal bis gnim in cach oenepert ilḟoclaigh la h-acuit no la circumplex sic bis arnin aroen ri dindi di ṡail ind oen ḟocail, ut cend ⁊ sroll . Arnin iarum erind nin no arnin.i. far nin.i. ar is nin scribthair ic fuacru na forbaidi sin, uair nin ainm coitchend do cach littir etir ḟeda ⁊ toebomnai. Forsail dano.i. sail fair air is 〈s〉 ail scribthar ic íncosc na forbaidi-sin, ar is for fot bis for ṡail ⁊ is inund n-aimsiri do fornin sail no forsail.i. aimser fhurail sęch in cumair. Dinin di ṡail.i. di fo diultadh and connach ninconnach sail acht is dur.i. ar is dur scribt〈h〉 a〈i〉 r i tincosc na forbaidi-sin.i. ar is digbail n-amsire thornes dur, amal as tormach tormaiges sail no dinin di ṡail.i. de sin di fuilledh.i. nemfuilledh. At-berat dano araile is airi scribthair dur ar dinin di ṡail, ar is dur fil ar tus in dinin d ṡail fen ⁊ is aire scribt〈h〉 a〈i〉 r nin ar arnin, ar nin fil fo deoid and ⁊ is aire scribtha〈i〉 r sail ar forsail, ar is 〈s〉 ail fil i medon inti, no ut alii dicunt: Ail.i. aimser forsail iarum.i. aimser fair.i. aimser furail sęch in cumair. Dinin.i. ni nin.i. ni fid `littir ´ acht forbaidh. Di ṡail.i. ni aimser fota no ni sail nemfuillidh no nemfurail no defidh.i. deiridh na ḟocal no dead.i. ni ḟid acht is toebomnai no is for baid. Forsail for fot fedair .i. tairgthir fair conid fada.i. sail no forsail.i. ail fair.i. aimser fair. Dine di ṡail ar gair geibid .i. gebid fair conid gairit. IT e tra .u. gnee in berlai thobaidhe, berlai Fene fasaige na filed ⁊ iarmberlai ⁊ berlai n-ętarscarthach ⁊ berla fortgidhe na filed triasa n-acalladh cach dibh araile. Berlai Fene tra.i. in Fenechas indiu no araila berlai ro boi ic Feinius ar leith. Fasaige.i. fis ogai.i. dligid fir fortucht no lorga fuach.i. frisnai ⁊ e ṡn̅a ⁊ trena ⁊ fresn̅a sechna firu ⁊rl., ⁊ na deailt n-etarlemme, ut: he , hen , in , co , to , tre , tai , fe , fo , fair ⁊rl. Iarmberlai dano.i. ` .i. run ´ coic ⁊ ballorb.i. graidh filid ⁊ muirne ⁊rl. Gne n-aill do iarmberlu.i. iarum ⁊ atat ⁊ cesc ⁊ cair ⁊ cisne ⁊ cadeat ⁊ dano ⁊ tra ⁊ immorro ⁊rl. IS aire raiter iarmberlai de.i. iaru-berla ara sechdacht.i. iarn o na h-etar a thaithmech no iarmberla.i. Iar mac Nema ar-rainic fo deoidh ⁊ ni etar a thaithmech. Berla n-etarscarthach etir na fedaibh airegdaibh.i. berla triasa fil deligud na fidh n-airegda isind oenfocal tria na n-inde taithmíg ut est: ros .i. roi uis in tan ros caillia ros.i. roid as in tan as ros usque no ro ḟos ar ni bi acht ar marbuisce. Ros, roas in tan is ros lin.i. ar a luas ⁊ ar a thigi fasas. Berlai fortcidhe.i. fordorchaide na filed amal as-bert in file
i scoil Feniusa: Iar araill aro ni anfam
Column A
de .i. `.i. ´ inis ⁊ all.i. uasal aro.i. imrid.i. ni anfam din imram co risam in inis uasail .i. Ere. Et amal ro gab isind Imacallaib na Sṁethrach.i. bri briathar ⁊ mon.i. cles ⁊ smethrach.i. smit forrach.i. clęsbriathar do nitis ind 〈ḟ〉 ilidh ar daigh ecnaigh co foirgidis nech tre smit a cluaísi do forrach no do tarraing.i. forrach smitta ainm in clessa. IS e immorro in .u.-edh gne in gnath berla fo-gni do chach. As-berat araile combad he mberla Fene fasaige na filedconadba berla fo leth. Alt co feser cia alt dona .iiii. n-altaib uadh.i. in nath, in anair, in anamain, in laidh, in setradh, in senamain, in dian cona duanaibh. O hsen inonti is o deachaibh slonter alta uadh, ar narop insci cumascda. Nath.i. noith.i. insce anair.i. anaer anomain.i. an somain, laidh.i. laitir no luaotir no laid in tan as aer no ondi as laus.i. moladh. Setradh.i. set raidh no rith iar seot. Senamain.i. sannamann risna aístib romaind. Dian.i. di aer no dian.i. adbol an no ni h-oen. O hsein inond.i. ona .uii. primaistibh imach is o deach.i. is ni dena deachaibh for-ricfa ⁊ is uaigib ainmnigudh doib.i. dialt i forbu cacha rainde in duain recomrac i casbairnde ar narop insce cumascda.i. ar na rapis amal aisti na n-aerbairdne. Lorga fuach.i. lorga focail arrosc rere.i. amal bite lorga i lamaib daine ica innfulang o purt do phurt, ar na toethsat inta samla. It e inso lorga bite i ngenaib na filed oc foscugudh o focul co focal. Lorga fuach.i. rem ṡuidhigthi de sillaibh cach bite etir da comuaim da focal, ut Cormac Bard eci̅ :

Im ba sesach, im ba seng,
im ba tresach tuirmib tond,
a C[h]rist in cuin-gena lim
o thi co techt for lind lond?
im ba is e in lorg fuach. A dealt n-etarleme.i. oensillaib etir na da comuaim, ut idem, cecinit.i. ro-can in fer inand:

Cia leth co brath iar cuairt cros,
co sluife mo choblach cres?
In sair fan siar, in modh suaíl
im ba fo thaidh no im fadhes?
Cia ín díalt n-etarleme ⁊ ata connan lorg fuach ⁊ dialt n-etarleme isin rund ar medon.i. im ba in lorga fuach ⁊ ba in dialt n-etarleme. Fertoth o telcudh noí.i. a thelcudh duine ar is noi in dune, ut dicitur: Dia ndoma noe for tir .i. dian doma a duine for tír. Do-leci in dune cesudh tet iarum dia fothrucud don abaind con〈d〉 os lece don bhruch sis isin usqe toto no in tond foi.i. ainm in tendfogar sin do-gni in tond frisin dune. Tot, ut est: bu , bu , go , ged .i. amal ata ocon Laitneoir: nomen de sono factum .i. ainm sloindter triana fogar.i. stipula caindęl, stip stip a fogar ica loschudh. Anmand forsmachta o h ṡun ⁊ comfogar a ngenemna ro anmnigthea go go in fogar no bu bu no dano ar feim in dune ima mbi etach o neoch aile. Is ed as-ber-seom fertom briathar cesta íni siu, fertoth ara chele fris briathar gnima son. Aurlond dano ainm dano do aurell gę.i. ind adarc bís fon gae is di ar-sisedar in gae no ar-sisedar cach insce ona tri urlannaib so.i. is e , is i , is ed . It e ínsín urlonda ferínsce ⁊ baninsce ⁊ deminsci hic ⁊ hec ⁊ hoc lasin Laitineoir im-tha samla ara sisedar in indsce ona .x. n-aurlannaib so. Se, da, tri, cethri aurlona ferinsci ínsin.i. is e ín fer , da.i. da fer , tri.i. tri fír , cethri.i. .iiii. fír . Inunda autem urlonda ferínsci ⁊ baninsci o sen amach is aire nach sinter sęch a cethaír. Si, di, teora, cetheora urlonna baninsci insin.i. si in bęn , di.i. din mnai , teora.i. teora mna , cetheora.i. cetheora mna . IT e ⁊ atat autem urlonda coitchenda etir baninsce ferinsce. IS ed autem urlond deminsce ut dicitur: as ed a cend . Fri h-urlond dano ferínscí oentadhaíges deminsci i n-urlonnaib ilair.i. da nem , ut dicitur: da ḟer no urlond ínsci.i. remiloind insce.i. ferinsce no banínsce no demínsce. Finit.