Auraicept na nÉces edited from the Great Book of Lecan

About
Manuscript:Great Book of Lecan
Siglum:RIA MS 23 P 2
Date:1418
Annotation:This text has not been lemmatized or analyzed morphologically.
Editor:Engesland, Nicolai Egjar
` Uraiceacht andso sis ´
Column a
Incipit Auraicept na nEigeas .i. eraicept ar ear gach toiseach. Cid dianad toisech so? Ni annsa. Don tebi ro teibed isin Gaeidilg uair is ed toisech arr-icht la Fenius iar tiachtain don sgoil gusna berlaib ammuich: Cach son fordorcha ro bai in cach bescna ⁊ in cach berla is ed do-radadh isin Gaedilg conid aire is forleithi anas gach berla. Er cach toisech dano uair is ed ba toisech lasna filedu cach son fordorcha do riachtain i tosach .i. Beithi Luis in Oguim ar bithin dorchadagh. Ceist cia tucait ara n-ebarar berla tebige don Gaeidilg? Ni annsa. Uair ro teibed as cach berla ⁊ cach son fordorcha cach berla, fo-rith inad doib isin Gaeidilg ara forleithi seach gach mbescna. Ceist didiu in raibi Gaedelg riasiu re teibed? Ro bui emh, ar ni fagbaither na da berla lxx-at ar cheana. Ceist, cia tir a rucad Gaedeal? Ni annsa. A nEgipt. ⁊ cia hairm saindrud? Ni annsa. I Muig Ucca a rind iartharaig deiscertaig Egipti. Cia don sgoil do-chuaid gu suidi? Ni annsa. Gaedel mac Etheoir meic Thai meic Barachain do Grecaib Scithia. Ceist, cia med do n-uc di? Ni annsa. A huilideto cenmotha inní do tormachtadar filid tre fordorchad iar torachtain go Fenius. Ceist cia berla dona dib berlaib lxx-at ro taiselbad do Fenius i tosach? Ni annsa. Berla Féne 〈.i. Goidelc〉 ar is e 〈Goidel 〉 ba tocha lais dia sgoil ⁊ is e rod n-alt asa óetoigh ⁊ is e ba sóomh don sgoil ⁊ ar a forleithi seach cach mbescna ⁊ is e berla toisech rucad on Tur ⁊ ro bui Eabra ⁊ Grec ⁊ Laiden la Fenius riasiu tisead on Scithia ⁊ ni ranic a leas a ndeimniugad icon Tur conid aire sin toisech ro taiselbad. Ceist nach raibi is na berlaib ilib ni bud uaisliu do riachtain i tosach ina in Gaedelg? Ni annsa emh: ar a cuibdi, ar a hedruma, ar a mine 〈⁊ 〉 ar a forleithi. Cid arnid leithi inas cach mbescna? Ni annsa. Ar is e cetna bescna rucad on Tur, ba mede comad leithiu inas cach mbescna conid aen dia taiselbad i tosach. Caidi loc ⁊ aimser ⁊ persa ⁊ tucait don Gaedilg? Ni annsa. Loc di Tor Nemruaid, ar is aige aricht a tosach. Aimser `di´ aimser cumdaig in Tuir la claind Adaim. Persa dhi Sachab mac Rochemurcos ⁊ Gaedel mac Etheoir meic Thoe meic Barachain do Grecaib Schithia. Caidi a tucaid? Ni annsa. Tor Nemruaid di chumdach. As-berait araile conid tucaid Gaedel do dul isin tir i rucad conid é toisech ro scrib i taiblib ⁊ i lleagaib isin luc sundrad dianad ainm Calcanendsis. Is and ro scrib Gaedel in Gaedealg. Cid ara n-abar bescna domunda don Gaedilg ⁊ nach di ata briathar lasna hecnaidiu eolcha?
Column b
Ni annsa. Arinní aisneides do cheastaib ⁊ do chaingnib domundaib iter tuaith ⁊ eclais. Cid ara n-abar comad borb fiadh Dia intí leghas in Ghaedelg? Ní di ata briathar and iter acht do uilidetaigh na fellsamdhachta iter gramataigh ⁊ dilleachtaig ⁊ rímh, amal at-bert in fili:

Foglaim, fellsamdhacht is fas,
leighend, gramadach is gluas,
literdacht leir ⁊ rímh—
is beg a mbrig for nim thuas.
Ceist nach fellsamdacht in Gaedelg? Ni annsa emh, acht na ndenaid minughdair fri deiread in domain ar tucaid a nderscaichi seach na hugdaru toisecha, no is ed is bescna ` domanda ´ and ⁊ is fellsamdiacht dimain: ind eiretecdhacht ⁊ in aimireas do-righne neach a n-aigid na firindi diada ⁊ daenna ⁊ is ed sin is borb fiadh Dia and. Caidi locc ⁊ aimser ⁊ persa ⁊ tucait scribind in Uraicepta? Ni haenlocc tra lasna cetri libro amal as-bert in fili: a n-is tuiseach is ed is deigenach a n-is deigenach is ed is tuiseach ` .i. a n-is toisech iar n-urd leabarda, is ed is deigenacha ar-icht ´ ` .i. Leabar Cind Faelad meic Ailella. ´ Loc ⁊ aimser ⁊ persa ⁊ tucaid scribind in libair-sin Cind Faelad. Locc do Daire Luran aimser do aimser Domnaill meic Aeda meic Ainmirech. Persa do Cend Faelad mac Ailella. Tucait a scribind a inchind dermaid do bein a cind Cind Faelad i cath Muigi Rath. Cetri buada catha Muigi Rath .i. maidm for Congal ina ghai ria nDomnall ina firindi ⁊ Suibne i ngeltacht, acht is ar a med do laidib do-roine ⁊ in fer do Albanacha do breith in Eirindaig na chois tar muir gan airiugad .i. Dub Diad a ainm ⁊ a inchind dermaid do bein a cind Cind Faelad ar a med do filidecht ⁊ do breithemnas ⁊ do leigeand ro thaisig. As-berait tra augdair na nGaedeal. Cid ara n-ebairt-seom as-berait na hugdair ro badar reime? Uair is e Cend Faelad arranic in lebar sa ` .i. brollach in Uraicepta ´ ocus an ugdair na nGaedel rob iad-sen Fenius Farrsaid ⁊ Iar na n-ilberla mac Nema. Ni annsa. Ar uaisle na haimsiri as rubairt .i. aimsiri frecnairce, uair gebid in aimser frecnairc ar na huilib aimseraib ut dicitur: presens teampus pro omnibus temporibus ponitur .i. samaigther in aimser frecnairc for na huilib aimseraib. Cindus on se aga rádh int aenfocul a mbid na da sillab nach cantar a n-aenaimsir ut dicitur legho .i. legaim , quando dicis le- , poturum
Column a
est -go ⁊ preteritum est le- .i. in tan ráidhi in sillab toisig todochaide chugad in sillab deigenach ⁊ seachmatu seachod in sillab toiseach. Deithbir on amal as-bert in Laidneoir: Tempus non diuiditur sed opera nostra diuiditur .i. ni hi in aimser fodlaigther and acht ar ngnimrad-ne. No dano is fregra dona hugdaraib ro badar a n-aenaimsir ris fein tuc Cend Faelad in tan ro raid as-berat ugdair na nGaedel . Cid ara tuc-som a ar tus sunda .i. uair is i i〈s〉 sruithiu i feadaib ⁊ is uaisli i nguthaigib. Comad si tucait airic in berla Fene gnim n-ingnad n-indligtheach ` .i. is gnim ingnad ´ ` .i. ingnath ar a anmenci indligthech ar a uaibrige ´ ` .i. triall for Neam ina corpaib collaigib gan comairleachad fri Dia ´ forcaemnacair and ` .i. cumdach in Tuir Nemruaid ´ . In Nemruad sin tra trenfher sil Adaim uili ina aimsir he .i. Nemruad mac Cuis meic Caim meic Nae. Ni bai iarum enrig forin doman co haimsir Nin meic Beil acht mad comairlig ⁊ tosig nama go sin anall. Da comarlig lxx iarum ro batar isin doman isin aimsir a ndernad in Tor. Ba he dano in dara comairlig lxx dib Nemruad. Trenfer side dano ⁊ fer án ic seilg ` .i. for aeighib ⁊ fiadhach ´ ` .i. for mila muige ⁊ arrcheasaib ´ ` .i. for mucaib alltaib ⁊ arrnealaib ´ ` .i. for énaib ´ , co mbidis sochaidi do dainib ica lenmain samlaid comad lia ` .i. i slogaib ´ ⁊ comad nertmairi oldas cach. Conid he do rimthas .i. do thimairg na da comairlig lxx sin a n-aencomairli do denum in tuir la hua brathar a athar ` .i. la hiarmhúa derbrathar a shenathar ´ ` .i. la Faillec mac Regua meic Arafaxat meic Seim meic Nae ´ ; ⁊ ba he-sein in dara comairlig lxx cheana go sin ⁊ as-bert-som iarum comad aencomairlig ⁊ aentuisig doib uili in Faillec-sin. Is imchomarc sund anmanna na da fer lxx lasa ndernad in tor, acht chena ni airmid scribenda acht anmand na uii fer ndeg ba hairegda dib ` .i. Faillec, Nemruad, Eber, mac Faillic, Ladinus, Ribath Scot, Nabcadon, Asur, Ibath, Longbardus, Bodbus, Britus, Germanus, Garath, Sitius, Goitius, Bardanius, Sardan ´ . Acht chena is e in cetrig iar ndilind iar n-aicned ` .i. Nemruad ´ ⁊ is e immorro in cetrig iar eladain in Faillec reamraite. Is e dano iar n-ugdarras ` .i. Nin mac Beil meic Ploisc meic Philiris meic
Column b
Agomolis meic Fronosis meic Githlis meic Terris meic Asuir meic Seim meic Noe ´ . At-codaid-sium ` .i. ro techtaidsium ´ dano ani-sin ⁊ as-bert Nemruad comad a ainm sium for beith in gnim-sin. Ad-rodamus ` .i. ro daimead ´ dano do-som an `g´ ním-sin. Treidhi didiu ara ndernad la claind Adaim cumdach in Tuir-sin .i. ar imuamhun na dilend doridhisi ⁊ do dul for Nem doib ina corpaib don talmain ⁊ d’urdracugud a n-anmand dia n-eis. Conid de sin as-bert Rig Nime fri muindtir Nime: Uenite ut uideamusconfundamus lingas eorum .i. taid gura fegum ⁊ gura melachtnaigem berla inani-sin . Ba mor tra cumachta sil Adaim ⁊ a nert isin aimsir-sin ic denum in Tuir co fesdais iarum ro bai cumachta Rig Nime uasa cona mescsein ` .i. con ro mesc impu ´ in tan as-beiread nach dib fri araili ` is e a increachad sin ar ni do clochaib etir do-rigned in Tor ´ : tuc cloch dam ⁅ ba crand ⁆ ba crand do-beread ` .i. na leacca forsa suaittea in chre ⁊ na forchai dia suaittea, is iat sin craind ⁊ clocha no imluaidhdis eturru ´ . Do-lotar tra filid asin Scithia réibh cianaib iarsna gnimaib si do chuindghid fogluma na n-ilberla hicon Tur, ar do-rumenatar ` do-dochasaigedar ´ ` .i. ro toimdinaigedar ´ magen asa fordailte ⁊ a n-airnecta na hilberla do sil Adaim ro mherdais and iarna comlaine. Do-lotar iarum co Mag Senair docum in Tuir ` .i. Magh n-Ucna no Mag nDoraim a n-iarthar tuaiscertaig Muigi Senair ainm sundradach na rindi forsa ta in Tor ´ . Coicer ar lxx a llin na filed .i. fer cach berla ⁊ na tri suidh .i. sai cach primberla dona tri berlaib .i. Ebra ⁊ Grec ⁊ Laiden. Cetri berla xx-et as cach berla dib sen is ed ro foglad and. Fenius is ed ainm a tuisig ⁊ ba sai sein isna tri primberlaib cidh siu tisad atuaid. Is e fath ara cuirther primdhacht a leith na tri mberla-sin ara med do ealadnaib do-rigned estib ⁊ arin cumasc ro cumaiscit tri cach mberla, no dano is arin tidal ro scribad estib a triur a clar na Croichi ` cid siu na tisad atuaid asin Scithia ´ . O na fuair Fenius comlainius na n-ilberla icon Tur for-fodail a scoil ⁊ a deisciplu fo cricha ⁊ fo cendadacha in talman ar gach leath do foglaim na n-ilberla ⁊ ros n-othrastair Fenius etir biathad ⁊ edach cein badar oca foglaim .i. uii mbliadna ⁊ anais Fenius icon Tur in airead sin ⁊ is and ro aitreb co toracht a scol ina dochum di cach aird ⁊ ba icc forcedal ilcenel in domain icon Tur in airet-sin. Conad de sin as-beir i curp libair is and ro an Fenius fadesin icon Tur ⁊ is and ad roatreb . As-berat araili augdair ni raibi neach do claind Ionain meic Iafed meic Nae dia ro genetar Grec ⁊ dia rochin Fenius i cumdach in Tuir. Deithbir on, ar ni raibi cland iter ic Ionan no
Column a
raibi in mac-sin fein oc Iafed, ut Iaronimus dicit. Ceist, caide genelach Feniusa? Ni annsa. Fenius Farsaig didiu mac Baath meic Magoth meic Iafed meic Noe, no Fenius Farsaid mac Eogain meic Glunfhind meic Lamfind meic Etheoir meic Agnoin meic Thoe meic Borob meic Sheim meic Mair meic Ethecht meic Aurthacht meic Abiuth meic Aoi meic Ara meic Iara meic Sru meic Esru meic Boath ` ar is e tuc Scotic leis on Tur ´ meic Rifath Sc `uit´ meic Gomeir meic Iafed meic Noe. ⁊ didiu is Scithecda Fenius ⁊ is cuige berar Scithia ⁊ Goithi iarna ngenelach ⁊ ro badar sil Noe archena. Berla Ebraidi 'na tengtha ro bui isin domun ria cumdach in Tuir ` .i. Gorthigernd. Gorthigernd ainm in berla ro bui ac mac De Deigergna ⁊ ac sil Adaim uair rechdach in Tuir Nemruaid ´ ⁊ is ed dano bias iar mbrath ⁊ as-berat alaili comad ead no beith la muindtir Nime. Iar tiachtain tra dona deisciblaib co Fenius o foglaim iar 〈 ⁊ 〉 taisbenad a cuarta ` .i. a n-imdachta ´ ⁊ a ngresa ` .i. a foglama ´ is and sin con-aitchidar gusin sai ` .i. co Fenius ´ berla na beith ag neach ailiu do theibi doib asna hilberlaib acht comad acco a n-aenar no beith, conid aire sin con-airnecht ` .i. ar-icht ´ doib in berla teibidi cona fortormaigib ` .i. berla Féne ´ ⁊ airimberla ⁊ a mberla n-eadarscartha iter na feadaib airegdaib amal do-ruirme isin Duil Feada Mair ⁊ berla na filed asa n-aicill cach dib araile ⁊ a gnathberla fo-gni do cach olcheana. Gaedel mac Eitheoir meic Thoe meic Barachain di Grecaib in dara sai ro bai i caimtheacht Feniusa conid uad ro hainmniged Gaedelg ` .i. ealg airdirc in-sin ´ ⁊ Gaedel rus airdarcaigestar. Gaedel didiu Glas mac Agnoin no Angein mac seinbrathar athar do Fenius ⁊ ba sai sein didiu cid é. Is e-side do-rothlaigestar in mberla-sa go Gaedel mac Eotheoir conid Gaedelg o Gaedel mac Ethiuir ⁊ Gaeidil o Gaedel mac Agnoin no Angene. Berla Fene tra ar-icht sund ⁊ iarmberla ⁊ berla n-eadarscartha iter na feadaib ⁊ berla na filed a ceatramad ⁊ a ngnathberla fo-gni do cach a coicead. Fenius Farsaid tra mac Eogain ⁊ Iar mac Nema ⁊ Gaedel mac Ethiuir na tri sáidh do-reipsead na berlu sa ⁊ apud Eotenam ciuitatem ar-ichta. Ceist, caidead a n-anmand na da cenel lxx o ro foglaimet na hilberla? Ni annsa. Bethin, Scithi, Scuit, Germain, Meid, Sicil, Hircain, Guitt, Point, Moroin, ` no 〈Mor〉 a〈in〉 ´ Lugail, Circir, Goirg, Alain, Gailli, Paimpil, Luidi, Oigíí, Ciclaid, Creid, Corsic, Sardan, Sicil, Reit, Galait, Albain, Reicil, Roid, Inair, Mascail, Mair,
Column b
Maigidoin, Marcain, Nairn, Narmais, Achaid, Hircain, Narboin, Norith, Nombith, Barais, Beathain, Bretain, Boid, Maguich, Armoin, Amais, Athain, Tesail, Ardain, Itail, Espain, Goith, Guit, Gruind, Sarain, Frainc, Fresin, Longbard, Laicdemoin, Lodain, Esill, Tracda, Troianda, Dardain, Dalmait, Dacia, Eithoip, Eigept, Bragmain, INdecdai. It e-sin tra anmanda na da cenel lxx lasa mbadar na da berla lxx. Fer cach berla tra do na berlaib-sea, ba he lin na scoile ⁊ tri súidh ⁊ ro faidead cach fer dib fria berla ⁊ ni cach comceniuil do-cuaid and docum a comcriche don foglaim sin acht is cach comberlaig amal ro gab Cai Cainbreathach, dalta Feniusa, in dara deiscibul lxx na scoili. Ba do Eabraigib a bunadus ⁊ bá go hEigeptacda ro faeidead fo bith is and ro badar a thuisdige ⁊ ba hand rod n-alt ⁊ tuargabad fodesin as a óedigh conid de sin as-beir-sium i curp libair .i. Is cach comberlaig do-cuaid and ⁊ ni cach comceneoil docum a criche . Secht mbliadna tra ro badar na deiscibail for cuairt ⁊ teora bliadna doib ic taisbenad a ngresa i bus comdar a deich samlaid, conid de sin as-beir-sium thís hi curp libair: A cind x mbliadan iar scailiud doib on tur for cach leath du-rebed doib an berla-sa . Bui tra cuiciur ar xx-it ba huaisli dib. It e a n-anmand for ataid feada ⁊ taebomna in Oguim. It e andso a n-anmand .i. Babel Loth Forand Saliath Nabcadon Hiruath Moriath Dabid Talimon Goth Cae Caliap Ngomers Stru Ruben Achab Oisse Uriath Esru Reichim Etrocus Orineis Umelcus Iudonius Afrim. Is iat-sin a n-anmand in cuicir ar xx-it ba huaisli bui i scoil Feniusa. As-berait araili didiu is i⁅n⁆ -sin in aipgideir ar-icht isin Achaid ⁊ ic Tochur Indbir Moir ar-ranic Amairgin mac Miled in mBeithi Luis isin ogum. Cia litir, cia nin, cia son innach forbaidter focol? ` .i. dinin disail no fern ´ Is cia son ger fo-ngabar o nach fuach tren tindscanar? ` ernin getal ´ Na coic feada airegda immorro in Ogaim ba hon chuicer ba huaislemh dib ro hainmnigthea: ᚛ᚐᚑᚒᚓᚔ᚜ ` a, o, u, e, i ´ . As-berat araili didiu it uíí feada airegda fuilet and ⁊ is on morsheiser ba huaislium and ro hainmnigthea ⁊ it é in da fhid do-formaighead
Column a
frisna cuic feada ucut: ᚕᚖ. Ceist, caidead airme cindteacha Tuir Nemruaid? Ni annsa. A hocht .i. da comairlig lxx; da deiscibul lxx; da cenel lxx na ndaene; da berla lxx do berlaib ina scail; da tuaith lxx lasa mbadar na berla sin ⁊ na cenela; da saer lxx fria gnim; da aicdhi lxx iter ael ⁊ bidumain ⁊ talmuin ⁊ tathluib ina coimeagur; da cheim for lxx ina leithead amal at-bert:

Airim in Tuir togaidi
Nemruaidh, ba din do dainib.
Cetri ceimend lxx,
coic ceimend ar u milib.

Da comairlig lxx
tucsat saithiu for sluaiged.
Da berla for lxx
do-tidnaic Dia fria mbuaidred.

Da cenel saer lxx
dona dainib ba dodhraing.
Da deiscibul lxx
faete Fenius fria foglaim.

Da tuaith saera lxx
fo ra foglaid fir talman.
Da primsaer ar lxx
fri healadnaib na n-adbar.

Da aicdhi for lxx
ina cumat ro gnathaig,
iter ael is bidumain
⁊ talmain is tathluib.

Sect cubait deg deimnigthi
an gnim suas im gaith ngáirig.
Is da ceim for lxx
ina leithead fria airim.

Airim. .
As-berat araili immorro is ix n-adbair nama badar isin Tur ` .i. cré ⁊ uisce ⁊ oland ⁊ fuil ⁊ fos ⁊ ael ⁊ seitim ⁊ lin ⁊ bidumain ´ , de quibus dicitur:

Cre, usce, oland is fuil,
ros is ael is lin lanchuir,
seichim, bidumain co mbuaid:
ix n-adbair in Tuir Nemruaid.
` .i. ainm ⁊ pronomen ⁊ briathar ⁊ dobriathar ⁊ randgabthach ⁊ comfocol ⁊ reimshuidhiugud ⁊ indteriacht a n-anmanda so. ´ ` Nomen pronomen uerbum aduerbium participium coniuingsio prepositsio interiecsio .i. cetpersa uathaid sum .i. ataim ; persa tanaisti uathaid: es .i. ata tu ; treispersa uathaid: est .i. ata se ; cetpersa illraid: sumus .i. atamaid ; persa tainaisti: estis .i. ata sibsi ; tre〈s〉 persa illraid: sunt. Sum, es, est a uathad; sumus, estis, sunt a illrad. ´ Ataat da earnail forsan aibgidir Laitinda .i. gutai ⁊ consain. Atat ` .i. sunt a frithindleadach Laitianda ´ ` .i. a bunad forlethan; totus a bunad ruidleasta ´ ` .i. derbad insen ´ ` .i. freagra do thoid na haibgidreach do-beir sund ´ . Coich rind indsci in focail is sunt? ` Ar atat uííí randa indsci and ` .i. Nomen, pronomen, uerbum, aduerbium, participium, coniunctio, preposisio, interecto ´ . It e a n-anmand lasin Laitneoir ainm ⁊ briathar, pronomen ⁊ dobriathar, randgabthach ⁊ reimsuidiugud, comfocol, interect icon Gaidel. ´ Is demhin emh conid briathar in focol is sunt ⁊ mas ead cia ball in mbreithir? ` Ar atait a tri i n-uathad and ⁊ a tri a n-illrad .i. sum, es, est i n-uathad; sumus, estis, sunt i n-illda. Cetpersa
Column b
illda immorro sumus persa tanaisti illda estis trespersa illda sunt. ´ Ataat .i. ata oe i n-ait .i. ata dligidh i n-ait in ollaman a inne, no ataat .i. atai ae uait ar in deriscipul frisin maigister. A inne beos ataat a tuitead, do-aitnead do-aidbead, do-tiagad. A airbert .i. atait i n-aignead .i. na gutai ⁊ na consuin. Do-tuigead i llitrib .i. tindtuid asin aicniud sin hi litrib. Do-aitned .i. taitnid isna litrib sin i foclaib. Do-aidbed .i. do-aispenad do eolchaib estib .i. a cialla ⁊ a caireactaire .i. fuatha na liter. Do-tiagait asna foclaib sin a comgnib ⁊ i sreathaib roscaid ⁊ fasaig ⁊ airchedail. Da earnail .i. da firindeall, no da firanaill, no da firdual, no da feardul, no da eardail, no da eardual, no da orrodul, no da orrdeadail, no da orrododail. Is iat sin a tri or ⁊ a tri er ⁊ a tri fir in Uraicepta. Caideat da dual ⁊ tri dual ⁊ cetri dual ⁊ u dual ind Uraicepta? Ni annsa. Lanfogur ⁊ defogur da dual na nguta; leathguta ⁊ muidi ⁊ tinfeadagthe tri dual na consan .i. lethguta 〈 ⁊ 〉 muide, ar is muid h . In tan is a cuic dano .i. da dual na nguta ⁊ tri dual na consan. Forsin aibitir .i. forsin tebe auctair, no forsin tebe ic duar .i. ic focol, no forsin tebe ic Tur, no onní as apigtorium .i. tinscedal, no is ed aipgidhes a mbescna do chach, no aipgitir .i. aibcidir, no is ed aipgitir a Gaedelg, incipit a Laiten, apaix a Grec, abecedybum a Ebra. Laitinna .i. luaidit ini .i. ina foclu, no a Laitinda, no on Laitindacht, no a latitudine .i. o leithead in bescna, no o Laitin mac Phuin. Ed on .i. ed 〈 a 〉 aen a eirniud, no ed 〈a〉 aen in eolaig. Gutta .i. guthfhotha .i. fotha in ghotha insin no guthfuiti iarsin ní fhúidhit na gotha treothu, no guthseda iarsinni at seta gotha, no gutheda iarsaní etait guth a n-aenur ut Prescianus dicit: Littera quasi legitera eo quod inter legendi prebead .i. in litir amal inteach leigind iarsani fuireas sét in leigind . ` No guthaite ´ ` .i. do-gniad guth i n-aitt ´ , ut Donatus dicit: Uocaleis sunt quae per se quideim proferuntur ⁊ per se sillabam faciunt .i. atat na guthaigi is iat side do-urgabat fein ⁊ do-gniad sillaib a n-aenar . Consain .i. cainsuin .i. suin taitnemach no consuin ónni is consunaindteis comfograidtheacha .i. fograid mailli fri guthaigi, no consaine .i. com a sain .i. tercfograidtheacha ar beacc a fogair a n-aenar. Cid ara ndubairt-sium gutta ⁊ consain uair guta uathad ⁊ consain illda? Ni annsa. Gutta〈i〉 ⁊ consain is maith and. Cid ara n-ebert gutta guthfotha no guta guth fuidid, ar ni fotha in guth do fein ⁊ ni fhúidhend guth trit fein? Cid ara n-ebert-si〈u〉 m consain comfograidthig,
Column a
uair ni comfogair in consain fria fein, no fri guthu? Ceist, caide in condealg in etechta in ceternail in Uraicepta? Ni annsa. Fors is ferr a fiss is etechta sain, ar ní maith anfis. Cid ara n-ebert guta .i. guthshet ar ni set is si fein. Caide ruidles ⁊ diles ⁊ coitchend, indlis in focail is guta ? Ni annsa. Ruidles di guthset, uair etaid guth a haenur. Diles di guth fuíít uair nos fuidhend fein. Coitcend di .i. guthfotha uair is fotha hi isna foclaib. Indleas di immorro guthfotha, uair ni fotha si innde fein. Cid ara n-abair aipgitir epe ic Tur ar ni hand ro tindscanta na haibgidri amal as-bert: Fenius ba sai isna primberlaib cid siu tisad atuaid ⁊ ni suithi cen aipgitri. I nDacia immorro ar-ichta abgitri. Ce〈t〉 doichnead ⁊ cetdichnead in Uraicepta sund .i. a cetdoichnead .i. for .i. ar in focul a cetdichnead .i. epe augdair .i. tepe in focail fadesin. Atat dano da ernail forsin mBeithe Luis in Oguim .i. feada ⁊ taebomnai. Dano .i. da n-ui in sen .i. nae caingen .i. in caingen remund ⁊ i〈n〉 nai inar ndiaid .i. in chaingean forsin Beithe Luis Nin .i. in Oguim ` .i. in óghuama ´ , no forsin bitheolus literda ` ar ainm nin da cach litir no Beithe Luis ainm aibgidreach in Ogaim .i. in oghuama ir is de fhúaighther go hóg in erlabra, no Ogum .i. oghuaim in focol gediiog cucum ina litrib, no Ogum o Ogma mac Ealadan meic Delbaith, ar is e-side in aranic litre na Scot gusna hanmannaib filet forro aniu ut est isin Britania ´ . Feada .i. fid immorro do-rimther da gne fair side .i. fid saerda ⁊ fid aicenta. Fid saerda cetus .i. fid in Oguim ⁊ fid aicenta fid na caille. Fid saerda immorro fegthar da gne do bunad occa. Fid dano oní is fuino 〈 .i. 〉 fograigim , no oní is fundamentum .i. fotha ⁊ is coitchend do fid saerda ⁊ do fid aicenta in bunad sin .i. fundamentum. Fid, fo ead a indi iter saerda ⁊ aicenta ` .i. is maith a ead isind focol ag fogruiged ´ . Fotha dano a airbert ` .i. a firebirt ´ iter saerda ⁊ aicenta. Ingnad cid fo dera na da bunad na da agin fid saerda ⁊ aenbunad agin fid aicenta .i. funo ⁊ fundamentum? Ni annsa. Funo a dualus a fhoghair ⁊ fundamentum a dualus fotha ⁊ coitcend do fid saerda ⁊ do fid aicenta .i. fotha. Fid .i. fed ae uair atait u ae and .i. ae ailes ⁊ ae canas ⁊ ae aigeas ⁊ ae mideas ⁊ ae suideas. Ae aileas dano .i. i cein `bis´ fora menmain
Column b
⁊ ae chanas ag a fhaghbail ⁊ ae aigeas ic cuinghidh a loige ⁊ ae mideas ima meid no ima laigead ⁊ ae suides iar n-ic a loige. Taebomnai .i. taebuaim ui no do taebaib na n-omnad bíd .i. do taebaib na fid n-airegda bíd, no taebomna .i. tobadamna .i. iarsaní teibigter damna na focol estib. Cid dia ndubairt taebuaim n-ai .i. taebuaim n-airchedail, ar ni fuil int aircedal ina n-ecmais na taebomnad. Cid ara n-ebarthar do taebaib na n-omnad .i. na feda ar ni do taebaib bid acht rempu no 〈 ina 〉 niaid isna foclaib bid na taebomna. Toba nanma immorro is e a ruidles in focail sin. Freagra do breithir tuc isin aibgitir Laitiandai in tan ro raid .i. atait da ernail forsan aibgitir Laitinda . Fregra da aigned immorro tuc in tan ro raid atat da ernail forsan Beithe Luis in oguim . Cuin is aenda in Beithi? Ni annsa. 〈A 〉 huili. Cuin is dedha? ` .i. feda ⁊ taebomna ´ . Cuin is treda? ` .i. fedha ⁊ forfeada ⁊ taebomna ´ . Cuin is cethair? ` .i. tri aicmi na taeobomna ⁊ na x fead airegda ´ . Cuin is cuicthi? ` .i. feada ⁊ forfeada ⁊ tri aicmi na taebomna ´ . Cuin is seda ` .i. na tri foilceasta in oguim ´ ` .i. ᚛ᚍᚎᚁiᚂp ´ . Cuin a uíí-da ` 〈 .i. 〉 teora fuilti in Uraicepta ´ ` .i. huath ⁊ forshail ⁊ arnin ´ . hUath cetamus: is ed fuilles b co ngeib greim p , amal at-bert in Laidneoir: b cum aspiratione pro p ponitur .i. samaigther b co tinfead ar p conid fuilles h ar is p tinfead in Gaeidil. Forshail is e in fuilled ele. Do-beir cumang feada forin son dia fod amal ata srón ⁊ slog ⁊rl. Arnin is e in tres fuilled. In bhail a reagar a leas da taebomna gebid greim in dala n-ai arnin, ut est ceand ⁊rl, ar ni bi eamnad i n-Oguim. Tri foilceasta in oguim .i. ceirt ⁊ gédal ⁊ straip. In bail i mbi c ría n-ú is queirt i〈s〉 scribtha ut est cuileand ⁊rl. In bail i mbi nin ria g is gédal is scribtha and ut est uingi ⁊ cuing ⁊ cingid ⁊rl. In bail i mbia s ria d is st `r´ aiph is scribtha and, amal ata sdan ⁊ sdial ⁊rl. Da ernail forsna consainib lasin Laidneoir .i. leathgutai ⁊ muiti. In leathgutai cetamus, a tuistide rempa.
Column a
In muiti immorro, a thuisdide ina diaid do suidib. Da ernail dano .i. da fhirdeadail dano forsna consanaib cumaidi lasin Laitneoir ` .i. lasin litertreoraig no lasin leghtreoraig no lasin leathantornid ´ .i. leathgutai ⁊ muiti. Leathguta .i. leathgotha fo-ceartad dia fogrud, no luithguth, no leathguthait, no leathguthet, no lethguth fota ⁊ ni hiarsani gomad leathgotha co cert no beith indtib acht nad roiched lanfogur, unde Prescianus dixit: Quicquid in duas partes diuidunntur altera pars dicitur semis .i. sechip ni fodlaiter in dib randaib raiter in dara rand gurub leath , ut Prescianus dixit: 〈 Semideos et semiuiros apellamus 〉 non ar demediam partem habent deorum uel uiuorum sed quia pleni dii uel uiri non sunt. Cia raiditer iarum lethfir ⁊ lethtíi ni arsin mbatis 〈dii 〉 lethfir no ⁅leth ⁆ batis lethfir dii acht nachat comlana. Is amlaid sin na leathghuta nida comfocail ut Donatus dixit: Semiuocales sunt que per se quidem proferuntur ⁊ pro se sillabam non faciunt .i. atait na leathghuta na hi do-urgabtar treothu fein . Quiquid asperum dicitur auditus expellit .i. indarbaid int eistecht secib ni raiter co hagarb . Muiti .i. mifothai no maita no maidti .i. bec caithti a fogur, no mete no moidi na gotha a mbeith mar aen friu, no oní is mutus .i. amlobar ⁊ ni air sinni batis amlabar di raith, ar atait a fo `g´ air indtib cid beacca: ut Prescianus dixit: Informis mulier dicitur non quia caret forma se〈d〉 male formata est .i. at-berar in banscal dodeilb ⁊ ni hiarsani seachmallus o deilb acht midealbh furri nama . Is amlaid sin iarum na muiti nidad nemfograig acht is tercfogur indtib tantum unde mute .i. mifota dicuntur ut Donatus dixit: Muiti sunt que per se nec proferuntur ⁊ per se sillabam non faciunt .i. tait na muiti ⁊ it e na denat int sillaib treothu fein ⁊ nocho turcbaither treotha ⁊rl . Na lethguta cetamus .i. in cetna ae for seis ` .i. iar fo fis ´ , no in cetna fis, no in cetna amus forsin aisneis. I tuistidib remib ` .i. in lucht ata a tuismiud .i. na feada ´ . Na muiti immorro, a tuistidi ina diaid i suibid .i. isna feadaib dligthechaib. A tuistide .i. in lucht ota a teasargain no a tindscedal
Column b
.i. na guthaidi. Cid ara n-ebert a tuistidi ina ndiaid mas a thuistidi tindscedail, uair in tindscedul fa deoid? Ni head em is ail do-som sund armad tuistidi in tindscedal iter, acht mad ae ro seachastar ina menmain .i. dliged gota fil i tosach na lethguta do airisim leis fa deoid ⁊ in dliged consanachta fil indti fa deoid do cor uad prius. Nirbu imaircidi lasin nGaedel, air nirbud aicned doib dib linaib in guth remib ⁊ ina ndiaid ar is ed ro bo imarcide la suide cu mad in toiseach do-airisetar lais ⁊ in deidenach do chur uad conit muite uile Beithe Luis Nin in oguim, acht feada nama. .i. nirbo imairgidi son ` .i. nirbo eim ae airgidi son ´ ` no nirbo eim airachtain suad son ´ ` no nirbo imuca urusa soon ´ ` no nirbo uca immorro soon lasin nGaedeal ´ ` no nochor bu reim im togaidi ´ ` .i. lasin nGaethdul ´ ` .i. lasin fear ga roibi in dul gaeth ´ armad aicnead, no armad ae gintí doib dib linaib .i. dona leathguthaib ⁊ dona muitib. An gutha remib ⁊ ina ndiaid ` .i. remib duna lethguthaib ⁊ ina ndiaid duna muitib ´ . Acht ata acht lium and chena is ed robo eim airechtain suad laisein combad in ae ro secheastar ina menmuin ` .i. in guth fil isin leathguthaidi ´ no airised lais fa deoid ⁊ in deigin〈ach〉 fuach do cor ae int suad .i. in taebomna do cor ar tús conid miait labartha in bitheolais literda in Oguim. Acht feada nama per inistrofena a ainm sin .i. trede din impsoud .i. amal ita l comad le no beith and ⁊ n comad ne no beith and. Cid armad ferr ⁅s ⁆ leisim a mbeith comdis muiti uili inas a mbeith leathgutai ⁊ muiti amal ro batar icon Laitneoir? Ni annsa. Ar seichim Grec, ar ni fuilet leathguthai la suidib ar roba do Grecaib do Fenius, no dano is ar uaisli uird na nGrec ut dicitur: Omne uile priusponitur omne bonum postponitur .i. samaigthir gach
Column a
nderoil ar tus ⁊ cach sainemail co forbu . Indsci tra cis lir indsci do chuisin la Fene? Ni annsa. A tri .i. ferindsce ⁊ banindsce ⁊ demindsci lasan nGaedeal .i. mascul ⁊ feimen ⁊ neodur . Ceist caide deochair eturru? Ni annsa. nos deochradar a tri urlaind indsce .i. hic hec hoc is e, is i, is ed .i. is e in fer is i in ben is ed in neam. Ceist cuin imarig iter in indsce ⁊ in duil dia n-indis? Ni annsa. In tan fegair a hindsce choir fuirri iar n-aicned. Ni himaircidi immorro eturro in tan fegair indsci fora n-aill .i. ferindsci for banindsci no f banindsci for ferindsci no demindsci for cechtar n-ai. Fedair eimh ferindsci for banindsci in tan as-berar is e in banmac sa , ut dixit poeta:

Diambad misi in banmacan
no ceachlaind cach fealmacan.
Fear nad findtar co cluindter,
slancheil cein duib, a muindter.
Fedair dano banindsci for ferindsci in tan as-berar is i in gabur :
Column b

Is i in gabur uair is each.
Is e in gabur gid meidleach.
Is i in chorr cid rel nos rel.
Is e in mindtán cid banén.
Fedair dano demindsci for ferindsci no banindsci in tan as-berar is ed a cend seich is cend fir on no mna.

Cend mna ro mandair mo mhod.
Dos farraid don, ni deilm ndil.
Is ed ceand is grainiu sain
do neoch fil fo muin fo nim.
Fedair dano banindsci for demindsce in tan as-berar is i in cloch ut dicitur:

Is e in lia, lith ro las
iar sreathaib suad in senchas.
Is ed ond iar n-aicned ail.
Is i in cloch iar saerdataig.

Is e in daig derg digdi dath
frisna gaibthi cath na cith.
Is ed cend is caimiu cruth
fil co mbruith forsin brainiu bith.

Samail a dealba cen cleith
Ealba ingene Idhaidh.
Fri goir greine glaine ar gurt,
is fris samlaim a caemchucht.
Mad iar n-urd coir na ndula immorro ni hainm ferindsci na banindsci acht do neoch do-fuisim ⁊ o tuisimther ⁊ ba deme che `a´ na aicned na huile. Do-epenar dano demindsci a ferindsci no a banindsci. Do-eipenar dano ferindsci ⁊ banindsci a demindsci, amal ata isna randaib ⁊ it e sin na deme tebide ⁊ na lanumna deme ⁊ a ngene se. Indsce .i. sciencia a bunad Laitne. Scotoeagna a airbert. 〈 Innische a inne .i. innisiu iar 〉 cae .i. iar conair conar .i. ceangar tra .i. do rae no do rae uand .i. in aisneis no tra .i. a tri .i. na tri hindsci .i. ferindsci ⁊ banindsci ⁊ demindsci. Ferindsci immorro
Column a
forindsci .i. no firindsci no fo〈fh〉 erindsci no fireandindsci no ferda indsci no fear ina indsci na mna bís indsci in fir . Banindsci dano .i. bánindsci .i. bá fir no buanindsci no boinendindsci no bona sciencia .i. daigfis no fo indsci in fir bis indsci na mna. Demindsci dano .i. deme indsci no d `o´ emindsce an no deimindsci forri no in deam is oní is deam .i. digbaim ita, no dimbeo indsci .i. indsci dimbeoaigthi .i. ni hindsci sluindes do biu. Cuin is earlond? Is erlond em in tan do-beire fria n-aill ut est: is e ⁊rl . Is etar⁅ar⁆ gaire `dano´ iter femen ⁊ mascul insin, no is etargaire in tan dos beire fria neach n-aile co n-anmaim a athar sendrud. Indsci in tan as-berar is e nama cen araill malli fris ut Prescianus dixit: Oratus est ordinatio congrua dictionum perfectum senendtiam demonstrans .i. ata indsci ordugud comimaircidi na n-e⁅ne⁆ bert i faillsiges i ceil forbthe . Earlond inund etir da earlond nachat inunda .i. is fri se no fri sed uair ni earlond acht is remsuigiugud. Ferindsci aicnid: is e in fer. Ferindsci saerda: is e a neam. Banindsci aicnid: is i in bean. Banindsci saerda: is i in cloch. Demindsci aicenta: is ed a neam. Demindsci saerda: is ed in ceand. Aicned caem and ⁊ aicned etig. Caem cetamus .i. is i a sron no a suil na mna. Aicned etig immorro, is i a fiacail no a bel na mna ⁊ is cail gotha fo dera sin .i. ní ní acht ne `a´ mgnathugud amal atat na focail berla nat athgenmar .i. níd bindi lind uair nis gnathaigem. Mascul ⁊ femen ⁊ neotur lasin Laitneoir .i. mas fear ⁊ cal coimet, no mo fis col .i. mo a fis ⁊ a col quam col na mna no is oní is masculinus .i. masculini. Femen dano .i. femder .i. feme Graece uirgo Latine: ander gach slan. Femder didiu .i. ogh ingen no femen quasi femear .i. a femore .i. femur .i. sliasad ar is and is bean si in tan fo-gnaigther dia sliasait no femen .i. fleasc no maitcnechas unde femina de fleascda no maichneacas dicitur, no is oní is feminina femenina .i. banda no banecoscda no bangnetheach no bangnimach. Neotur .i. ni feadur cia cenel, uair nach sí no sé, no neatur oní is neutrum nemnechtarda : nec hoc nec illud nec masculinum nec femeninum. Ceist .i. oní i〈s〉 sciscór comaircim. Caide deochair eturru? Ni annsa. Nos defrigeadar a tri a urlaind indsci
Column b
.i. a tri remslondud .i. sloindti rempu .i. riasna hindsci .i. is e is i is ed acht aata urlaind sin a tindsceadul and eadarg〈nu〉 .i. remsluind dona foclaib ina ndiaid ⁊ indsci femen ⁊ mascul ⁊ netur tuicther treothu. Etirdeiligther dano iter ` na tri ´ ⁅na⁆ cenalaib. Ceist, cuin imaric iter in indsci ⁊ in duil dia n-indisend? Ni annsa. In tan fo-gabar a hindsci choir furri. Acht do neoch do-fuisim ⁊ o tuisimther ata da thuismed and .i. tuismed aicenta ⁊ tuismed saerda. Tuismed aicenta gen .i. mac sceo ingen o mnai. Tuismed .i. fér o thalmain amal as-beir Uraicept: Mor easba in talman mena tuismed clanda . Cetheora fodla saerdatad .i. deifir raindi ⁊ tugait bindiusa ⁊ illugud labartha ⁊ cuimre raid. Deithbir raindi, ut est is e in banmac-sa .i. din raind oighe fil and sin isin ingin is ainm. Tucait bindiusa, ut est: is i in gobar ⁊ d’eoch bán is ainm .i. goar .i. solus isin Feineachus co tuc in fili b fris ar tucait mbindiusa. Hillugud labartha, ut est: is ed in ce `a´ nd ⁊ is liaidi in 〈 da 〉 urlabra. Cuimri raid ut est: rúsc imme ⁊ criathar arba , uair ro bad emhilt rúsc im im ⁊ criathar im arbar do rad, ar it é da mod labartha fil and .i. mod n-aicenta ⁊ mod saerdatad. Secht n-eadargair tra do-chuisned .i. a ngrad condealg lasin Laitneoir is eaturgaire a n-nainm lasin filid. Etargair⁅gair⁆ e inchois〈c〉 i persaind. Etargaire inchoisc persaindi. Etargaire persaindi a ngnim. Etargaire persaindi i cesad. Etargaire derscaiche i nderschugad .i. poisid ⁊ comparait ⁊ superlait lasin Laitneoir .i. fothugud ⁊ forran ⁊ formolad lasin filid. Maith ⁊ ferr ⁊ ferr som lasin nGaedel. Etargaire mede a medugug. Etargaire lugagthi i llugugud. Etargaire inchoisc i persaind cetamus:
uindse,
Column a

uindse,
onnur. Etargaire i n-inchosc persainde:

me bodein,
tu bodhein,
he bodein,
sindi bodesin,
sibsi bodesin,
siad-som bodesin.
Etargaire persaindi i ngnim:

do-rignius,
do-rignis,
da-rigne,
do-rigeansam,
do-rigesait,
da-rigensat.
Etargair persainde i cesad:

rom carsa,
rot carsu,
ro carsom,
rom carne,
robar carabar-si,
ro car-som.
Etargaire derscaiche i nderscugud .i.

maith ⁊
ferr ⁊
ferr -som.
Etargaire mede i mmedugud:

mor ⁊
moo ⁊
moo-som
. Etargaire lugaithe i lugugud .i.

becc ⁊
lugum
lugum son
. Secht n-etargaire .i. i〈s〉 soigthi dia mbe na n-eolus 〈 no 〉 i〈s〉 saigthi dia mbe i n-aineolus. Etargaire .i. isin etechtu ata .i. isin uíí-mad ernail in sechta ata in condelg uili, ut est: Pars pro tota ⁊ tota pro parte .i. in rand dar eis na toiti ⁊ in toiti dar eisi na raindi . Etargaire .i. etardeiligthi i treidib no etargaire .i. gair guth .i. etargnugud in gotha insin, no etargleod a feasa eturra. In condelg lasin Laitneoir is etargairi lasin filid. Fili ` .i. felsai ´ .i. fealsai ` .i. foglaim ⁊ sai fogluma he sium iarsani bid foglaim aici ic foglaim ´ no fialsai no fi aní aeras ⁊ li ani molus no fili oni is filiosopus .i. feallsam ar dliged in fili go rob feallsam. Cid arnach treide lasin Laitneoir in condelg amal a treide lasin nGaedel in etargaire .i. meit ⁊ inde ⁊ inchosc? Dede immorro lasin Laitneoir .i. met inde namá .i. bonus ⁊ malus is i in inde magnus et minus is i in met. Is ed a inde lasin nGaedel immorro . Is i a meit .i. mor ⁊ bec ⁊ is mor lais-〈s〉 im in beac a condelg in neich is lugu. Inchosc immorro icon filid, in condelg e sen `iter´ lasin Laitneoir acht pronomen ⁊ uerbum. Cid fodera do-som a rad i grad condeilg lasin Laitneoir is etargaire a ainm
Column b
lasin filid ⁊ ni fil acht tri graid condelg lasin Laitneoir .i. ataat uíí n-etargairi icon filid? Ni dia cudrumugud em do-som dano acht ata etargairi lasin filid is condelg lasin Laitneoir .i. etargaire derscaighti i nderscugud. Ni cach etargaire is condelg ⁊ is cach condelg is etargaire. Cid armad condelg lais-〈s〉 im posit? Ni annsa. Ar is i is fotha ⁊ ata derscugad di ut dicitur: airim fri huimir , ut `est´ : Unus non est numerus 〈 sed 〉 fundamendum numeri .i. ni fuil int aen comad airim acht ata conid fotha airmi ⁊ amal alt icon Gaeídiul ⁊ ni deach fadesin cid la deachu airmither ⁊ tria saerdataig insin .i. int alt aicenta immorro do posit. Cid arnid ainm comparaid do-beratsum forsin condelg uili? Ni annsa. Posit cetamus: ni derscaig do ni. Superlait dano: ni derscaigther di. Comparait immorro: derscaigid di neoch, derscaigther di, conid aire sin is ainm foriata in condelg. Caide conelg ceilli cen son ⁊ condelg suin cen ceill ⁊ suin ` ⁊ ´ ceilli molle? Condelg ceilli cen son, ut est:

bonus,
melior,
optimus
. Condelg suin cen ceill, ut est:

bonus,
bonior,
bonisimus
. No biad iar sun sain ⁊ ni fil iar ceill. Condelg suin ⁊ ceilli moalle, ut est:

magnus
maior
maximus
. Is i sin in condelg techta. Bid dano maith ⁊ ni bi derscugud de, ut est Deus. Caidi deochair iter sé ⁊ unse? Ni annsa. Unse cetamus: sluind persaindi 〈sain〉 raidchi insin, ut dicitur: Unsi uait in fear-sa sainrud cona anmaim ut dixit poeta:

Unse cugad in gillgagan
mac reargagan.
Bid cach maith lat ar chindgugand
a ceallcugan.
Sluind ceniuil immorro amal ata is e in fear ⁊ ni feas cia sainrud acht is fear tantum. Cid fo dera in irlond conid indsci ⁊ conid etargaire .i. in tan is indsci is ag sluind indsci bis acht is a oen ⁊ at-berar is e in fear uair is erlond i suidiu. Is and is etargaire in tan as-berar unse. Sluind ceneoil amal ata in etargaire inchoisc i persaind .i. isin persaind fein ata a hincosc co-naithniger trit ic sluind cetpersaindi ⁊ persaindi tanaisti ⁊ trespersaindi atat na hetargaire uili. Cid arnar bo leor leisium a rad me i n-etargairi inchosc persaindi? Ni annsa. Iter〈gaire〉 deifrigud na persaindi triana hincosc di fadein .i. in cetpersa uathaid conarbo leor a rad me co n-abair me fadein , ar is deimnigthi ⁊ is deligthi fri cach persaind a rad me fadein , ut dicitur: imponendo egomet ipse enim ego feci ⁊ non alius cum dicitur egomet .i. uair is me fein ⁊ ni neach aili in tan as-berar egomet. Quicquid iterutur ut firmis
Column a
fiat .i. biaid gurob deimnigthi cach ni atairgidtir . Fo-gabar dano in comparait cen posit ut est: Dulcius est Máre Ponticum quam cetera maria .i. is somillsi Muir Point andate na muire archeana ⁊ condelg in etechta in sin. Condelg in `e´ techta dano in cedna ernail in Uraicepta .i. fors ⁊ ferr a fhis. Is etechta in sin ar ni maith int anfis. Finit amen. Incipit do leabur Ferceirtne. Locc don leabur-sa Emain Macha. Teampus Concobair meic Neasa. Persa Fercertne fili. Tucait a denma do breith aesa ⁊ b faind ⁊ borb for ses. Sechta frisa toimsiter Gaedealg .i. fid ⁊ deach rem ⁊ forbaid alt ⁊ indsci ⁊ edargaire. Sechta .i. septim a bunad Laitne. Secht n-ae a indi .i. secht do aib do-mitter and. A airbert .i. a áirim no uíí primeillgi na filidechta no uíí brosnacha bairdne no uíí ndeich na filidechta a n-egmais dialta ar ni fil in uíí-a andsen. Is airi ro facbad. Coitcend ⁊ diles ⁊ ruidles co n-adar don focal is sechta. Coitcend da cach airim uíí-a. Diles dó a uíí diuidhib. Ruidles dó in cetairim uíí-a frisa ndubrad .i. fri uii laithib na uíí-maine. Indles a tabairt for airem n-aili acht fora uii. Tomus .i. mensura a bunad lasin Laitneoir. Tómeas a hinde. Tomeas a airbert .i. tó te `a´ nga ⁊ meas airi fein .i. meas do-gnither o thengaid. In gne no in cenel tomus? Is cenel émh. Ceist, caidead a gnee? Ni annsa. Tomus fil〈idechta〉 ⁊ tomus bairdne ⁊ tomus prosta. Caidi ruidles ⁊ diles ⁊ coitcend ⁊ indles i tomus? Ni annsa. Ruidles do filidecht .i. a breith ria uíí-a. Doiles do bairdne .i. a tomus fri cluais ⁊ fri coir n-anala. Coitchend immorro do prois o dialt imach. Indles do sein immorro, ar ni fil alt and. Sechta fo uii for sechta inso sis. Fid .i. fundamendum a bunad Laitne, fo ead a indi, fotha no fid ae a airbert. Ruidles ⁊ diles ⁊ coitchend ⁊ indles do
Column b
feadaib ` .i. ruidles do feadaib 〈 airegdaib 〉 diles do forfheadaib ´ . Coitchend immorro do taebomnaib acht uath. Indles do sein immorro ar ni taebomna etir, ut est: h non est littera sed ⁅nonest nota aspirationis .i. nocho n-uil h comad liter acht ata conid nod tinfid . Tinfed .i. tiniud fead .i. nemniugad feada do rádh friu sin uili. Is ed is ruidles ⁊ is diles ⁊ is coitchend doib. Deach dano troich ` no ar 〈fhr〉 itindledach ´ a bunad Laitne. Degfuach no defuach dano a indi. Dib uaigthir immorro a airbert in tan i〈s〉 sreath. Caidi ruidles ⁊ diles ⁊ coitchend indles isna deachaib? Ruidles doib a n-ananmand fein do rad friu amal ata adialt. Diles doib dialt do rad fri cach n-ai dib ar is dialt do-formaig cach n-ai dib for araili. Coitchend doib deich do rad fri cach dib. Indles do dialt immorro deach dona uíí ndeachaib ele do rad fris, ar ni fil alt and. Reim dano .i. re uamma ai a indi in tan is filidecht re uaim in tan is bairdni ⁊ ni huaim tomus dligthig. Reim dano .i. raid uaim in tan is proís. Reim dano a airbert, diall no tuiseal a bunad no reim oni as robamus .i. comsuigiugud a bunad. Ruidles do reim do fid for fid i filidecht. Diles do taebreim ceatharchubaid filidechta ⁊ bairdne. Coitchend do immorro reim suin cen ceill ⁊ do reim suin ⁊ ceilli imalle do . Diles do prois. Indles immorro do reim suin nama, uair ni filltir. Cid do-som narbo leor lais a rad me nama co n-abair mé fadein ut supra? Cetri gnee immorro for prois o reim .i. reim suin amal ata fear. Is as reimnigther. Reim ceilli, amal ata Patraic. Ni airicar a reim suin ar 〈i〉 s aendealb fora ⁅a⁆ n-ainmnig ⁊ fora ngenitin. Reim suin ⁊ celli amal ata Fland, Flaind. Taebreim prosta .i. me fadein, is taebreim cach ni nach lanreim. Treda ara togarar reim .i. reim ass ut est fear, ar is as reimnigther. Reim ind ut est fir, ar is ind reimnigther. Reim ass ⁊ ind malle ut est: in fer .i. a ainmniugud ⁊ a incosc and malle. Reim dano ceim a airbert.

Belaid mathar Niuil neimnig
do cloind Laitin langemlig
fuair bas i llo grene glain,
ceile Feniusa Farrsaid.
.i. reim do fid ⁅ do fid ⁆ for fid ut est:

Sián slebi slata seiscind
Se `a´ shaill seinim sneachta snacc
slisiu slice samad saball
snaithe snithe saland sacc.
Forbaid dano ` .i. aiccentus lasin Laitneoir, ´ a bunad oni 〈i〉 s formairius .i. ilgnuisech . Forbaid .i. forin focol no for fut no for cumair. Forbaid no forbeoid no forbaid a indi. Forbeoid in tan is forsail .i. sail fair no forsail .i. is for fuilliud iarsani fothaiges in focol for fut. Forbaid dano forbaid in tan is dinin dishail .i. seach nin ni sail acht is duir, no dinin
Column a
dishail .i. di sen difuilliud neamfuilliud. Forbaid dano .i. fairbid in tan is ernin .i. ernig nin no fairnin. Forbaid dano .i. for 〈fh〉 idbait a airbert. Ruidles do forshail disel do ernin a beth for futh no for gair. Coitchend do dinin disail no dona huili forbaidib forbaid do rad friu. Indles immorro do forbaid dib dul i llocc araili .i. do da forbaid na nguthaig ⁊ do aenforbaid na taebomnad .i. forbaid uathaid ⁊ forbaid ilair no illair for uathad no forbaid fuit for cumair no indles gan a fuath do scribend. Alt oní is altus .i. uasal a bunad lasin Laitneoir. Alt dano oní ailter in an `a´ mhain a indi. Alt co feser a airbert .i. co feser cia halt airchedail bera fri seachta .i. i n-ath, ⁊ i n-anair, i n-anamhain, in laid, in setrad, in sainemain. Alt an amna prosta in re n-aimsiri bis iter in da sillaib a indi. Alt co feser a airbert. Caide ruidles ⁊ diles ⁊ coitchend, indles alta? Ni annsa. Ruidles .i. do aisti do alt filidechta. Diles immorro do alt bairdni .i. do aisti. Coitchend indles do foclaib na proisi .i. coitchend da cach focol a mbiat alta. Indles immorro do dialt ar ni bi alt and. Indsci dano .i. siencia a bunad Laitne. In dischae a indi. Scothecna a airbert. No indsci co feiser in aisti urdala .i. co feiser in sí no in sé in aisti bera fri seachta amal ro gab: is e in 〈n〉 ath, is i in laid. Indsci in anma prosta .i. ferindsci ⁊ banindsci ⁊ demindsci. Caidi ruidles ⁊ diles ⁊ coitchend indles na hindsci? Ruidles do indsci aicenta caem. Diles do indsci aicenta ecaem. Coitchend indles do indsci saen `r´ da .i. coitchend ara gnathugud. Indles immorro ara indilsi. Etargaire dano oní is etargraidimus .i. foruaslaigeach . Edargnugud gotha a indi. Etardelugud a airbert. Caidi ruidles ⁊ diles ⁊ coitchend indles etargaire? Ruidles do etargaire derscaigthi i nderscughudh uair fregras in condelg. Diles immorro do etargaire incoisc i persaind, uair is sluindiud persaindi sanradaigi. Coitchend indles immorro dona hetargairib archeana .i. coitcend an urd comairmi. Indles immorro da neoch dib na freagair condelg. Ceist, in gne no in cenel in fid? Is cenel emh ⁊ masa cenel caidet a gnee? Ni annsa. Fid saerda ⁊ fid aicenta .i. fid saerda fid in oghuim fid aicenta immorro fid na caeilli. ⁊ fid in oguim in gne no in cenel? Is cenel ecin ar techtaig gne .i. feada airegda forfeada ⁊ taebomna. Is e insin ín cenel cenelach gneach .i. fid. Ceist in gne no in cenel in deach? Is cenel emh, ar techtaig gne .i. uii ndeich na filidechta. Is e sin
Column b
in cenel gneach ba ngabat uííí n-ernaili cacha dara gne na filidechta. Ceist, in gne no `in´ cenel in reim? Is cenel .i. techtaig da gne .i. filidecht ⁊ bairdne .i. reim do fid for fid ⁊ taebrem do fid for fid ut est:

Colum caid cumachtach ⁊rl.
Taebrem ` immorro ´ , ut est:

A 〈Fh〉 laind at luam in gaiscid grind
co Maistin maill.
Ad glan ad gaeth is gart do rind
ad laech a 〈Fh〉 laind.
Cetri gnee for prois o reim .i. reim suin cen ceill ⁊ reim suin ⁊ ceilli ⁊ taebreim prosta ⁊ reim suin nama. Reim suin cen ceill cetamus .i. fer, fir. Reim suin ⁊ ceilli .i. Fland, Flaind. Reim suin tantum .i. Patraic Patraic ⁊ taebreim prosta ` .i. ´ me fadein. Tri gnee ara togarar reim .i. reim ind ⁊ reim ass ⁊ reim ind ⁊ ass ⁅ ut est ⁆ male. Reim ass ut est fear. Reim ind ut est fir isin reimniugud. Reim ind ⁊ ass ut est ` in ´ fear .i. ind teit ⁅ .í ⁆ ⁊ ass teit a lanreim ind ina dualus fogair uathaid ⁊ ina dualgus fogair illair. Reim ind ⁊ ass malle .i. ind a dualus fogair uathaid ⁊ illair imalle ina dualus ceilli. No reim ind .i. Patraic, air ní fil ass iar sun. Reim ass .i. fear, fir, ar ni fil ind iar ceill. Reim ind ⁊ ass malle .i. Fland, Flaind, ar ata ind iar ceill ata ass iar sun. Is e sin in cenel cenelach gneach cenelach ro cumud sund forsna reimennaib ⁊rl. Ceist in gne no in cenel in forbaid? Is cenel ar techtaid tri gnee. Is e sin in cenel forsa tarasa tri gnee na Gaedilge. Ceist in gne no in cenel int alt? Is cenel ecin, ar atad tri gnee fae .i. alt saerda ⁊ alt aicenta ⁊ alt co feiser. Int alt co feiser techtaid coic gne ⁊ coic cenela. Ceist in gne no in cenel indsce? Is derb conid cenel ⁊ techtaid na tri indsce. Is in cenel deocraideas doine i ndomun. Ceist in cenel no in gne in edargaire? Is cenel emh uair dianairmidi a gnee. Is e in cenel etardeifrigeas na huili ⁊rl. Ceist cade esse in uíí-a frisa ˙ toimister in Gaedelg? Ni annsa. Esse feada cetamus .i. in blod aoir teipidi geibes in fid i n-ealluch focail unde pone dixit:

Esse feada i `s´ freitigi
ferr duib a aithne ocaib.
In blodh aeoir teipidi
techtus i n-ealluch focail.
Cade esse deich? Ni annsa. In lin no in uaitti son n-aencongbal⁅al⁆ ach airimther o dialt co bricht cona athgabalaib dib linaib. Cade esse reime? Ni annsa. In bruud fillti fogarda forbriste fil otha in⁅n⁆ ainmnid `n´ uathaid co foxlaid n-ilar. Cade esse fuirbthe? Ni annsa. In tormach no in digbail n-aimsiri airigeas aicned i comsinead fri focus. Cade esse alta? Ni annsa. In tae tengad fil don filid a〈c〉 ceimniugud don litir for araili mad alt
Column a
⁅ mad alt ⁆ saerda no don sillaib for araile mad alt aicenta. Cade esse indsci? Ni annsa. In folud firen forbthe fegthair isna cenelaib. Cade esse etargairi? Ni annsa. Int athfegad meidi no laghad no inde no inchoisc no etargdeifrigi no etardeligthi no etarderrscaigthi ro dealb Dia iter duilib. Cade tomus fri uíí-a? Ni annsa. In fid tuisech bis isin rand ⁊ in taebomna tuisech do tabair ar aird ⁊ co festar na feada bes i taebcubaid in raind ⁊ corub é in fid cetna bes isin imfreagra na tarmtortteand ⁊ corub inand in lin do taebomnaib bes impu ⁊ co feastar cia deach dona hocht ndeachaib da-roig i n-aisti ⁊ co festar in taebreim no in reim do fid for fid ⁊ co feastar cia forbaid bes for focal in imfregraid ⁊ co foeastar cia halt dona uíí n-altaib in airceadail .i. na filidechta. Indsce .i. co feiser inno in sí in aisti. Edargaire .i. co feiser cia gne in aircedail do gne do thomus fri uíí-a. Et in tan ba roscad na tomaisti and cindus na toimsidi n ` ar ni bid lancubaid na taebcubaid and ´ ? Ni annsa. Do focol forba anaile na taisbenta .i. don coiged focol uair is u focail ro measad i n-anail in filed. Cade uíí-a in uííí- `a´ in Uraicepta? Ni annsa. In tan is ocht ndialta i mricht is and is uíí n-alta. Cada in focul aenchongbalach, dechongbalach, trechongbalach? Ainmnigther o trian ⁊ ni ruidilsi do in trian o n-ainmnigther nadad na da trian o na hainmnigther iarcomarc. Cade iat na da taebomna gabaid greim guthaige? .i. c ⁊ r ar eisi a, ut est Colum Cilli cecinit:

I mba seasach, i mba seang,
i mba treasach, tuirme glond,
a Crist, in coingeba lind
o hí co techt ar lind long.
Caide tomus fri fid? Ni annsa. Co feiser a lin ⁊ a n-uaite a med ⁅ ⁊ a llin ⁊ a n-uaite a med ⁆ ⁊ a laiget a cumang ⁊ a n-ecumang a nert ⁊ a n-aimnert. Is ed a lin u aicmi Oguim ⁊ u-er cach aicme ⁊ o aen co a u cach ae con
Column b
da deligitar a n-airde. It e a n-airde: deasdruim, tuathdruim, leasdruim, tredruim, imdruim. Is amlaid im-drengar crand .i. saltrad fora freim in craind ar tús ⁊ do laim des reut ⁊ do lam cle fa deoid. Is iar sin as les ⁊ as fris ⁊ as trit ⁊ as immi. It e a ndeligthe feada ⁊ forfeada ut est ᚛ᚋᚌᚍᚎᚕᚖᚗᚘᚉ. Ceist cid ara n-ebertar feada fri suidiu? Ni annsa. Fo bith do-miter friu ⁊ con-uaigter contaib, ut dicitur luis ailme, beithe ailme. Cindus do-miter frisna taebomna amal fidu? Ni annsa. Cach da thaebomna ar fid hi cubaid cach da cobfid i cubaid. Is ed is cubaid iarum gurob é in fid cetna bes isna foclaib in imfreagra ⁊ gurob inund a lin do taebomna bes intib, ut est: bas, las; bras, gras; ce `a´ nd, le `a´ nd; dorn, corn; dond cond. Caidi tomus fri fid? .i. co feiser a llin ⁊ a n-uaitti .i. a llin a u aicmib ⁊ a n-uaite a n-aenaicmi, a med ⁊ a laiged .i. a med a u fleascaib ⁊ a laigead i n-aenfleascaib. Caidi deachair etir a cumang ⁊ a nert? A cumang cetamus in tan gabait
Column a
guth a n-aenar .i. a no ó no u. A nert immorro in tan dos bere primshuighiugud i sillaib amal ata bas ⁊ las. Cadi deochair iter a n-ecumang ⁊ a n-aimnert? Ni annsa. Ecumang in tan bid fo inillius ina nguthaige amal ro gab finn. Fir em, ar ni tuigter na feada deidenacha filet isna defograigib sin triana cantain fo cetoir. Aimnert immorro in tan bid i comsuidigthib cudrumaib na defogair ⁊ isna forfeadaib amal ata fear ⁊ bean. U feda cach aichme ⁊ is oen co u cach ae .i. oaenfleisc co u flescaib ut est, 〈 beithi 〉 a oenur, nin a u-ur. No dano gne ele? Ecumang cetamus in tan bite fo inalus, ut quoniam, quidem lasin Laitneoir, no in tan bite tri guthaige i n-oensillaib lasin nGaedel, 〈 ut 〉 Briain, gliaid; feoil, beoir, ⁊rl lasin nGaedel. Aimnert immorro in tan bide fo consanacht ut seruus, uulgus lasin Laitneoir ut iarum, cian, `⁊´ ceir ⁊ ubull ⁊ abull lasin nGaedel ⁊rl. Lancumang dano intib iter feada ⁊ taebomna con tur uath. Conda deligther tria n-airde ` .i. tria n-ecosc ´ .i. is caindeifrigeas a n-arada. It e a n-airdi: deasdruim ` .i. beithe do deis in droma is ed aicmi beithi ´ , tuaithdruim ` .i. don leith atuaid don druim bis aicmi uatha ´ , leasdruim ` .i. leas uait chucut no le `a´ tarsna tair in druim bis aicmi muine ´ , tredruim ` is ed aicmi ailme ´ , imdruim ` .i. assiu ⁊ anall aicmi na forfid ´ . Is amlaid im-dreangar .i. is amlaid emh ceimnigthir isin Ogum amal ceimnigther isin crand .i. do lam deas reut .i. aicmi beithi ⁊ do lam cle fo deoid .i. aicmi h ⁊ iarsin is leis ⁊ is fris aicmi m .i. leis uait ⁊ fris chucut. Trit immorro aicmi a. Tairis immorro ⁊ imme aicmi na forfid. Is amlaid sin im-deligter na feada ⁊ na forfheda ⁊ na taebomna. Cid ara n-eberar feada fri suidiv? Ni annsa. ` Fo bith ´ do-miter na taebomna friu ⁊ caen-fuaigter na focail dib, ut est: luis ailme, beithe ailme .i. lá, bá. Is e sin in selbad saerda cen reim acht reim reamraiti. Ni annsa. Amal iarraiter fid airegda in anma ica breith fri seachta sicc iaraiter in taebomna bis and, cach da taebomna ar fid, ut dicitur:

Marcach at-condarc ané.
Edach imbe co ndath cro.
A dath is gilithir geis.
Uan tuindi dath a dha ó.
` .i. c ⁊ r i n-aigid a bas ⁊ las lancubaid in sin. Taebcubaid bras ⁊ las ⁊rl. ´ Dedha arrecar and: óentugud condeliugud amal ata bas ⁊ las ⁊ iarcomardad i n-aircedail ata uair is inand fid airegda fil intrib ⁊ is inand tabomna deigenach. Sain immorro in taebomna taiseach .i. el. Cindus toimsigter na taebomna im na feadaib? Ni annsa. Cach da taebomna dib imon fid. Is e in comad coir ut est bas ⁊ las, lancubaid and sin . Is e sin int oentugud co n-inandus ⁊ int oentugud cen in〈an〉 dus ⁊ is iar comardad
Column b
n-aircedail ata uair is inand fid airegda fil intib ⁊ is comlin do taebomnaib ⁊ is ed a choir n-aircedail. Co n-agar dano isin aipgitir bunad o aen ⁊ airic o dhedha ⁊ a chor a tredi ⁊ a comuaim fri ceatarda a comdluthad fri cuigthi a morad a sédha a fogail a uíí-a a riagail fri hochta a inchosc a n-aedhe a fasdad a ndeichthe. Is e int oen tuas .i. Fenius Farsaid in dédha .i. mac Etheoir fris in treas mac Aingen in cetramad Cae in u- `ed´ Amirgin mac Naende meic Nenuail in seised Fercertne in uii- `mad´ a dalta in uiii- `mad´ Cendfaelad in ix- `mad´ a dalta in x- `mad´ a fasdad int aen in Trefocol. Is e so a tosach in Uraicepta iar n-Amairgin nG `l´ uingeal. Locc don libur sa Tochur Indbir Moir i crich hUa nEneachlias Cualand ⁊ aimser do aimser mac Miled. Persa do Amairgin Glungeal mac Miled. Tucaid a denma meic Miled dia tothlugad fair amal ata inar ndiaid. Cia rannic a mberla-sa ⁊ cia airm i n-airnecht ⁊ cisi aimser i n-airnecht? Ni annsa. Ar-anic Fenius Farsaid oc Tur Nemruaid i cind x mbliadan iar scailed on Tur for cach leath ⁊ is cach comberlaid do-chuaid and docum a crichi ⁊ ni cach comceniuil amal ro gab Cai Cainbrethach dalta Feniusa Farsaid in dara deiscipul lxx na scoili. Ba do Ebraib a bunadus ⁊ ba co hEigepta ro fúidhedh ⁊ is and ro an Fenius bodesin ocin Tur ⁊ is and ro aitreab conid and sin con-aitcetar cuigi in scol berla tobaidi
Column a
do thebi doib asna hilberlaib tucsat leo di muich cona beith oc nech ele a mberla-sin acht ocaib sium a n-aenur no ic neoch no foglaimed leithiu dorisi. Is and sin do-reipead a mberlu-sa asna hilberlaib ⁊ do taiselbad do aenfir dib conid a ainm sein forta a mberla sa. Ba he in fer hisin Gaedel mac Angin conid Gaeidel de side o Gaedel m〈a〉 c Anghin mac Glunfind mac Lamfind mac Agnomain do Grecaib. Inand tra Gaedel mac Angin ⁊ Gaedel mac Eth `e´ oir .i. da ainm ro badar fora athair sium .i. Angin ⁊ Etheoir. Is amlaid iarum do-riaglad a mberla sa. I mba ferr iarum de cach berla ⁊ i nba leithiu ⁊ i nba caemiu is ed do-reiped isin Gaedilc ⁊ cach son dona n-airnechtair cairechtaire isna haipgitrib ailib olchena air-ichta cairechtaire leo sum doib isin bethi-luis-
Column b
nin ind Ogaim, ut 〈 est 〉 ᚛ᚕebadᚖoiᚗui〈llenn〉 ᚘifinᚙemancholl. Ro latha iarum a feda for leith ⁊ a taebomna for leith co fil cach ae dib fo leith oraili. Ni fail lethguthaige amal na fuil la Greco acht na muiti nama. Cach duil dona raba ainmniugud isna berlaib ailib arichta ainmnigthi doib isin Gaedilc, ut est Grus ⁊ cloch ⁊ lind.

At-connac in lis
seach a tiged glas,
inarb imda a grus,
gen gurb imda as.
A nba ferr ⁊ a nba leithiu ⁊ a nba caemu in cach berla is ed do-radad isin Gaedilg .i. i nba sochar caimiu fri rad .i. socharchaime leo-sum fri rad guta amal atat icon Laitneoir. Ferr i ceill leo-sum a u fri fat ⁊ a u fri gair ⁊ a u fri buga ⁊ a u fri cruas ⁊ a u fri lanfogur ⁊ a u fri defogur anda a hoencoig futhaib uili, amal ata icon Laitneoir ⁊ is ed as-beir in Laitneoir: Gabait a u guthaigi si〈u〉 m in greim sin uili ut est Latíne he ds uocales produci ⁊ corrupi posunt .i. atait na huili guthaigi Laitinda .i. co caemnachtar co regthar ⁊ co timairgter . Leithi i litrib .i. ar ni fil a freagra sin lasin Laitneoir. Leithiu a ciallaib ⁊ i foclaib ⁊ i litrib .i. lethe a litrib ᚍᚗᚘᚙ. Ar ni fil a freagra lasin Laitneoir. Leithi i foclaib .i. grus ⁊ cloch ⁊ lind. Ni fil a fregra sin lasin Laitneoir. Grus ` .i. tanach ´ , galmula lasin Laitneoir, gruth lasin Gaedel. Dia freagra galmaliarum lasin Laitneoir, faiscre lasin Gaedel. Galmalam lasin Laitneoir, gruthrach lasin Gaedel. Grus lasin nGaedel, ni fil a freagarthach sidi lasin Laitneoir. Lapis lasin Laitneoir, cloch lasin nGaedel. Peatra lasin Laitneoir, ail lasin Gaedel. Stropula lasin Laitneoir, carracc lasin Gaedel. Ail ⁊ ond ⁊ ailcne immorro, is iat sin cenela cloch dona fuilet freagartaig icon Laitneoir. Aqua lasin Laitneoir, uisce lasin Gaedel. Amuis lasin Laitneoir, aband lasin Gaedel. Piscina lasin Laitneoir, iachlinde lasin Gaedel. Ni fil a freagra lasin Laitneoir.
Column a
Leithiu dano in Gaedelg i foclaib ⁊ i litrib de sin ina in Laitin. Is ed as-beir in Laitneoir cid leithiu i foclaib ⁊ i litrib in Gaedelg, ni leithi i ciallaib, ar cia bead ilanmand icon Gaedel ic sluind na réd, tic in ciall relait asin uathad focol fil icon Laitneoir. Ni fir on amal at-bert in Laitneoir fein: Nisi sciris 〈nomen〉 cognitio rerum períít .i. at-bail aichnius ina raed meni aichniged int ainm . Is e so a thosach in libair sin iar Fenius ⁊ iar nIar mac Nema ⁊ iar nGaedel mac Etheoir. Is iat sin a persaind ⁊ is i a aimser .i. aimser meic Israel uili a hEgipt. I nDacia ar-icht cia as-berait araili comad i Muig Senair. Tucait a scribind .i. a thothlugud da scoil moir co Fenius ⁊ co hIar ⁊ co Gaedel mac nEtheoir a theipe doib in Uraicepta iarna idnacul do Maisi ⁊ iarna foglaim do Chae Cainbrethach occa. Conid iarsin ar-ichta na haipgitri a n-aentabaill, amal as-bert: Cad iat aipgitre ⁊rl. Aur cach toisech. Aicecht dano icht .i. gnim aicce, ar is in aicce bis in descipul icon aide. No aicept .i. aiceptus .i. airighti .i. cugud neach nach fil acut. Na nEgeas .i. na n-ái cen cheas .i. na filed. Se primtoisig lasa ndernad in tor .i. Eber mac Saili ⁊ Gregus mac Gomeir otat Greic ⁊ Laitin mac Puin otait Laitinda ⁊ Ribad Scot mac Gomoir ⁊ Nemruad mac Cuis ⁊ Fenius Farrsaid. Da b〈er〉 la l o scailed in Tuir co flaithus Nin meic Beil. A dó l a rigi. Cetri bliadna deg ar tri xx-tib ar uíí c-aib o flaithius Nin meic Beil co deread flaithiusa Tútáneis, rig in domain. Is re lind ro toglad in Trae fadeoid uíí mbliadna d' ingin Laitin meic Puin conid tri bliadna xl ar ix c-aib o scailed in Tuir co tuc Aenias Lauina ⁊ Laitin fein do-roine a caingen fris. Is follus as sin conach certtiagaid lucht in Uraicepta con comad he Laitin in uíí-mad primtaisseach in Tuir. Ceist cadet apgitre na primberla etir ainmniugad ⁊ chairecht `t´ aire? Ni annsa eimh. Aipgitir ⁅ai ⁆ Ebraide cetamus .i. Aleph Ebr〈reor〉 um. Aleph Beth Gemel Deleth He Uau Zain Heth Teth Ioth Caph Lamiach Mem Nun Sameth Ain Phe Sade Coph Res Sin Tau Alpha Beta Gama Dealla E Erisinon Steta Eta Theta Iota Kapa Luta Moy Noy Csi Pi Capi Ro Simma Tau Uiuu Phi Chi Psi Ennacose Latinorum
Column b
a b c d e f g h i k l m n o p q r s t u x y z. Is e in fer cetna tra Fenius Farrsaid ar-anig na ceithri aipgitri-sea .i. aipgitir Ebraide ⁊ Grecda ⁊ Laitinda ⁊ in Beithi-Luis-Nin in Oguim ⁊ is airi is certidi ind deidenach .i. in Beithi ar is fa deoid arricht. Bui u-er ar xx-it isin scoil ba huaislem dib ⁊ it é a n-anmand forta in Beithi-Luis-Nin iter feada ⁊ taebomna ⁊ bai morseiser ba huaisli do suidib a ra n-ainmnigthea na uíí feada airegda in Oguim conid airi ro laithi hi for leith ᚛ᚋᚌᚎᚏᚕᚖ. As-berat araile it x feda airegda filet and ⁊ it é andso a n-anmand: ᚛ᚋᚌᚍᚎᚏᚕᚖᚗᚘᚙᚗᚘ ᚙ ` a o u e i ee oi ui if ee i ui ii ee ´ . Conid aire sin ro latha a feada ⁊ a taeb `o´ mna for leith ⁊ it e a n-anmand soin fora tait iarum. As-berat immorro araili co nach o dainib ainmnigter fe `a´ da in Oguim isin Gaedilg acht o crandaib, cenco haichniter aníu araili crand. Ar atat cetri hernaili for crandaib .i. airigh feada ⁊ athaig feada ⁊ losa feada ⁊ fodla ⁊ is uaidib sin a ceathrur ainmnigter feda in Oguim. Airig feada quidem .i. dair, coll, cuillend, abull, uindsiu, ibur, gíus. Athaig feada .i. fearn, sail, beithi, leamh, scé, crithach, caerthand. Fodla feada andso .i. draigen, trom, f `e´ orus, crand, fir, feithlend, fidhad, findcholl. Losa feda aitte `a´ n fraech gilcach raid leacla .i. luachair ⁊rl. Beithi dano on bethi ro hainmniged ar cosmailius fri cois in beithi ut dicitur: Feochas foltchain in bethi ⁊ is airi sin is i mbeithi ro scribad in c〈et〉 ainm Oguim tucad in Erinn .i. uíí mbeithi tucad do Lug mac Eithlenn .i. berthar do bean uait nisi eam cutodiris . Is aire sin beos scribthar bethi a tosach aipgitre in Ogaim. Luis dano is o crand ro hainmniged .i. o charthand .i. uair luis ainm caerthaind isin tSengaedilg ut dicitur: lí sula luis .i. caertheand ar aille a chaer. Fe `a´ rnd dano, o crand ro hainmniged ut dicitur: Aireanach Fían .i. fernd, ar is di na sceith. Sail dano, is o crand ro hainmniged ut dicitur: li a imbi .i. na imli lais .i. ar cosmailius a datha fri marb. Nin dano is o crand ro hainmniged .i. o uindsind ut dicitur: costad sidha nin .i. uindius, ar is di do-nither craind gae triasa coscairther in sidh no costad sida uindius. Nin .i. ginol garmna do-gnither do uindsind .i. isan aimsir sida togaibter garmna. Huath dano is o crand ro hainmniged .i. scé, ut dicitur: comdal cuan uath .i. scé, no is uathmor hi ar a deilgib. Duir dano is o crand ro hainmniged .i. cuilend ar a roth einne .i. ar is cuillend in treas fid roth in carbaid. Coll dano is o crand ro hainmniged ut dicitur: cainfid .i. coll
Column a
.i. cach ag ithe a chnó. Queirt dano is o crand 〈 ro 〉 hainmniged .i. abull ut dicitur: clithar boais `c´ illi .i. elit gelt ceirt .i. aball. Muin dano .i. fineamain ut dicitur: airdi maisi muin .i. iarsaní fhasas a n-airdi .i. finemhain. Gort dano .i. edheand glaisi gealtaib gort .i. eidhend. Ngedal dano .i. gilcach no raid ut dicitur: luth leagha gedal .i. gilcach no raid. Straif dano .i. draige `a´ n ut dicitur: aire sraba sriab .i. draige `a´ n. Ruis dano .i. trom ut dicitur: ruamna ruice ruis .i. trom. Ailm dano .i. crand giuis .i. ochtach. Ond .i. aittean. Ur .i. fraech. Eadhadh .i. ed uath .i. crand fir no crithach. Idho .i. ibar. Ebadh .i. critach. Oir .i. feorus no eidheand. Uillend .i. edleand. Iphín .i. spínán no ispin ⁊rl. Anmand fid tra sin uili amal fo-gabar isna Duilib Feada in Oguim ⁊ ni ho dainib ut alíí dicunt. Ceist cis lir a cumang? Ni annsa. Lancumang indtib uile iter feada ⁊ taebomna co ndaurba huath .i. conas firbade uath amal bes a n-aicned cid mor cid beg he. Is amlaid so immorro indister isin 〈Cin〉 Ollaman .i. cethirslicht fegthar for fedaib ⁊ taebomna .i. cumang ⁊ ecumang lancumang ⁊ lethcumang . Lancumang i feadaib cumang i forfeadaib ecumang i mmuitib lencumang i lethgutaib. At-berat araili is tre〈ṡ〉 licht is coir and .i. lancumang i feadaib ⁊ cumang i forfeadaib ⁊ ecumang i mmuitib, ar ni fil leathgutha lasin Gaedel. Ceist cadi fot i ⁅for⁆ fedaib ⁊ i forfedaib ⁊ gair i taebomnaib .i. gair suigidud ar is lethaimser for taebomnaib do gres a corus forfedh. Ceist cis lir deich do-chusin? Ni annsa. A uííí: dialt ⁊ recomarc ⁊ iarcomrac felis ⁊ cloenre ⁊ luibinchosach ⁊ claidemnus ⁊ bricht. Oenfid airegda i ndialt, a do i recomarc, a tri a n-iarcomarc, a íííí i felis, a u a claenre, a uí i luibenchosach, a uíí a claidemnas, a uííí i mbricht, cenmotha taebomna. Ceist cia roig dialt i mmet ⁊ i llaiget .i. dialt co ceill u litri and a n-is mode ro saig i llaiget co aenlitir ⁊ is focol son ut est a o i amal ata á .i. ard sleibi amal ata Ard Cuis ⁊ Ard Carthaind a Sleib Luachra .i. anmand slebi saindrid, ut dixit Mac Da Cerd〈a〉 :

Dam congair etir da a
fon gluaisi gaeth gulbanda
is uallach int arganda re xxx sedh lurganda.
⁊ o .i. cluas for cind ⁊ hi .i. inis Coluim Cilli. Ro saig didiu i mmet co u litri ut est bracht, tracht, drucht, scalp. Scruither ⁊ ni hairimther huath isna foclaib deidenachaib isna litrib, acht nod tinfidh. Cach
Column b
ndialt iarum na tormaig for araili, comcumang cach ae focail. Deich co a uííí a mbricht ⁊ is e med ⁊ laiged cacha Gaidilgi o dhealt co bricht co n-athgabail dib linaib .i. co cumangar da gach dialt iarna tinol deach. Is bricht a mbith ocht sillaba. Is ed bunad gacha Gaidilgi dialt, acht modh ⁊ todh ⁊ traeth. Do-miter alta uad fri alta duine amal do-miter fri cach n-indsce. Ceist cindus do-miter fri cach n-indsci? Ni annsa. Corop cach dialt friscara di araili ut est tis, tuas, tair, tiar, teas, gurob recomarc friscara di araili, ar is cubaid a comfid ⁊ a comdeich. Coig airmi cindtecha in Tuir .i. da thuaith lxx-at ⁊ da comairlig lxx-at occo ⁊ da berla lxx-at for-fodail doib ⁊ da deiscipul lxx-at tancadar la Fenius do bfoglaim na n-ilberla sin ⁊ da ceimend lxx in airdi in Tuir. Ceist caidi defir iter ine `a´ ll ⁊ tinde `a´ ll? Ni annsa. Ineall int imcomarc ⁊ tindeall int `a´ eirned. Secht primtoisig lasa ndernad in Tor .i. Eber mac Saile, Grecus mac Gomer a quo Greci, Laitin mac Puin a quo Laitinda, ⁊ Ribath Scot a quo Scoiti, Nemruad mac Cuis meic Caim meic Nae ⁊ Faillec mac Réu meic Airefaxat meic Seim. Ceist caid deochraigther iter cindead ⁊ cindteach ⁊ cindteach son? Ni annsa. Cindiud in aipgitir Grecda ar is ceirtiu inas in aipgitir ⁅aspin ⁆ Ebraide. Cindtichu immorro in aipgitir Laitianda nas in aipgitir Grecda. Cindtechu son .i. Bethi-Luis-Nin in Oguim inas in aipgitir Laitianda uair is fa deoid arricht. Cia hoenfocol geibes forna cetri hernaili in Uraicepta cen defir tomais no tarmforcind no feada no focail na forgnuisi? Ni annsa. In focul is aipgitir, ar gebid ar aipitir Ebra〈ide〉 ⁊ Grecda ⁊ Laitianda. Treidi do gni uath .i. bogad ⁊ seimiugad ⁊ airdibad. Bogad cetamus. For taebomnaib ⁊ is 'na diaid do-egmaing doib .i. do p ⁊ do c ⁊ do t ut cloch, both. Iarsin Laitneoir bid tinfeadh iar cach taebomna isin Gaeidilc. Seimiugud immorro forna taebomnaib chena ⁊ is rempa do-ecmaing doib .i. for u taebomnaib .i. for b, c, d, t, g. Bogad bethi cetamus .i. sop ⁊ lop .i. amal ata B〈h〉 adraig. H bogas in beithi fil and, ar ni bi p isin Gaedilc. Seimiugud, amal ata a B〈h〉 adraig. Uath and is seimhiu nas in aill. Bocad cuill .i. clach ⁊ ach. Bocad d .i. sódh ⁊ ódh. Bocad for tindi .i. tath ⁊ ath. Bocad for gort .i. magh ⁊ agh. Seimiugud b immorro, a bean, a ban, a bhe bind. Seimiugud c dano, on chiuin, do chein, o chianaib, a chetoir. Semigud d .i. damsa, duitsiu. Semigud t a thir a thuath. Semigud g, a grad a ogh〈a〉 . Airdibadh immorro for〈ta〉 da taebomna .i. for sail ⁊ for fe `a´ rnd .i. taebomna amal feadhaib ⁊ orro dibdud .i. a mbricht as di raith amal ata airdibdad sail .i. a shail a shuil. Airdibdad fe `a´ rnda .i. a fhind, a fhir, ind feadha
Column a
Is 〈s〉 ain so frisna cubaid: ᚛ᚕᚌᚓ .i. euadh ⁊ edhadh in dorusa uerbi gur ` .i. tabair esimlair ´ uing〈e〉 ⁊ cingit ⁊ cuing is eigen di litir Laitianda i〈ca〉 scribind na consaine .i. n ⁊ g. Ni heigen acht ᚛ᚌ a oenar ar son in da litir sin isin Gaedilc ut est: ᚛ᚒᚌ .i. uingi ᚛ᚉᚗᚍ .i. cuing ᚛ᚉᚓᚍᚔᚈ .i. cingit. Nidat inunda dano suin frisna de cubaid cach ae dib seo ᚛ᚕ ᚎ .i. ut est seit in teinidh tria ᚛ᚎ a scribind. Seit .i. conar, tria ᚛ᚕ a scribind. Neimh nathrach .i. ᚛ᚎ a scribind. Min ` .i. beic ´ , iphi and. Min arba, ᚛ᚎ and. Nemh im talmain 〈neamh 〉 im uisce ᚛ᚕ andsen. Air i〈t〉 treaga ara tugad forfeada etir isin aipitir in Ogaim .i. do freagra do defogur amal as-berar〉 isna Brethaib Neimead .i. cenmotha forfeada a fail defogur na nguta ⁊ do sainiugud fogur forsna feadaib ar is buga fogair bis isna forfeadaib ut est neam, ᚛ᚕ and; naem, ᚛ ᚙ and; nem, ᚛ᚎ and. It e u gne in berla tobaidi .i. berla Fene i fasaigi na filed ⁊ berla edarscartha ⁊ berla fortchide na filed triasa n-aigill cach dib a cheile ⁊ iarmberla amal ro gab cuig .i. ruín ⁊ ballorb .i. ball do forbu na filidechta aicce no is don chanaig is ainm ⁊ muirne .i. miridi no mruine. Gne n-aill do iarmberla .i. iarum ⁊ dano ⁊ atat ⁊ item ⁊ immorro ⁊ edhon ⁊ iar ⁊ ar ⁊ ceist ⁊ cair ⁊ cisne ⁊ caidead ⁊ ni annsa ⁊rl. Gne n-aill dano .i. forsna ` .i. feraib ´ ⁊ fona ⁊ esna ⁊ tresna seachna. It e na lorga fuach in sin lasin filid. Gne n-aill dano .i. hes, eimh, co, tre, tair, do, o, fo, fair. Dialt n-etarleime in sin lasin filid. Iarmberla tra cosin anuas. Is airi raiter iarmberla de .i. ar a sedhacht amal iarum da fegthar a taithmeach no iarmberla .i. berla ranic Iar mac Néma fa deoid ⁊ ni fetar a thaithme `e´ ach. Ocus berla n-edarscartha etir na feadaib airegdaib .i. berla tresa fuil deliugad na fid n-airegda isin oen focol triana n-i〈n〉 di taithmech amal ro gab ross .i. roí oss quando .i. intan is ros cailli ⁊ ras iar lind in tan is ros usce .i. rofhos mad for marbusce no róidh ass mad for sruth ⁊ ro fhás in tan is ros lín .i. ar a luas ⁊ ar 〈a 〉 thighe fhasas. Ocus in berla forthidi .i. fordorcha no ruamandta na filidechta, amal as-rubairt in file i scoil Feniusa:

Í aill aró ni anfam de
.i. í in `i´ s ⁊ aill ` .i. ´ uasal ⁊ aró .i. imramh .i. ni anfam de imramh go rísam in indsi n-uasail .i. Eire no Espain no is Espain ecin amal ro gab a n-Imagallaim na da Thuar:

Bri mon smeatrach
. Berla na filed so .i. in gne deidenach is 〈s〉 und 〈.i. 〉 bri .i. briathar mon .i. cleas smeatrach .i. smit forrach .i. co forgidis neach. Cleas mbriatharda do-nidis na filid oc egnach .i. smit a cluaisi do gabail ina laim .i. amal nach fil cnaim sund ni raib ene `a´ ch icon tí egnaigfes in fili. Is in u-ed gne in gnathberla fo-gni do cach ar as-berad araili comad e in berla Fene fasaigi na filedcona fo leith etir. Ceist caidi fot ⁊ gair indtib ⁊rl? Ni annsa. Amal
Column b
neamh, forfid fil and. Nem immorro, in fidh airegda fil and ⁊ is cruaidiu in fid airegda fil and ⁊ is buigi in forfidh .i. nem no dano is gair n-aicnid ⁊ fod suidigthi a fe `a´ daib ⁊ gair suidigthi i forfeadaib ⁊ fod n-aicnid no dano na feada filet sund it inunda ⁊ na guthaigi. Na forfeada immorro it inunda ⁊ na defogair. In doefogur iarum amal ata bean, bein do-genta de meni beth defogur and. Is amlaid na forfeada. Cindus 〈on 〉 ⁊ ébhad a forfid in anma in tan as-berar fear? Ni codarsna anisin arin defogur. Is cumair sin ⁊ ni bi fair acht aimser co leth tantum ` .i. nama ´ a n-is modhe. D〈a〉 aimsir immorro forsin nguthaige forin nguthaige foda. Ciabad gairid iarum in defogur remund ni rathaigthi. Cenmotha didiu in fid connic comardud fuit ⁊ gair indib amal as-beir in Laitneoir: Circumplex forsna sillaba fota amal ata do, si ⁊ amal at-bera acuit forsna sillaba cuimri ut est pax .i. bacc . Is fon indus sin do-beir in Gaedel forshail for fot amal ro gab sron ⁊ slog ⁊rl ⁊ ernin arding dead amal ro gab leacc ⁊ ceand ⁊rl. Cid timarta iarum ebad iarsani is fearr ni la Grecu is defogur in sain. Cid fodera in co〈d〉 arsna sin ⁊ na u feada ⁊ na uíí feda ⁊ na x feda iar fuilliucht aili? Ni annsa. Na u feda cetamus: ic freagra dona u guthaigib tug na uii feda immorro. Na x feada immorro .i. iphin ar defogur ata emhancholl ar 〈a 〉 n-emnaidi ata in tan sin condata x samlaid. Pin immorro ar p ata ⁊ emhancholl ar x ata conid a uíí samlaid. Iar n-Uraiccept Muman inso. Gné n-aili as-berait araili ebad ⁊ óir is ar fe `a´ daib fodaib atat. Uillenn immorro is ar y ata ⁊ is ar ú in tan bis fo meadontaig. Iphin is ar hi fo mhe `a´ dontacht no is iphin is coir and ar p. Emhuncholl dano, is ar x ata .i. for foimdin na focol nGrecda ⁊ Laitinda do tabairt isin Gaeidilc ⁊ is airi raiter emhancoll ris, ar is coll indara taebomna fil in x. Is airi is choll at-berar d’ eamhnad and ⁊ ni sail, ar is taisecha coll in x ina sail. Conadar dano isin Beithi Luis Nin: Caidi 〈 in fid gabus 〉 greim taebomna ⁊ in fid gabus greim da taebomna ⁊ in fid gabus greim focail ⁊ in fid na geib greim taebomna na feada na focail? Is e in fid gabus greim taebomna quidem .i. fid a ndiaid araile ⁊ fid bis for primfid a focail no aroen re defogur a n-oensillaib ut est beoir, feoil, Briain ⁊rl, no fid teit i consanacht .i. ú. Fid gabus greim da taebomna .i. enfid freagras in tomus do dib taebomnaib ut est cach da taebomna ar fid. Fid gabus greim focail .i. fid labrus a oenar. Fid na gaband greim taebomna na feda na focail .i. ú nihelsa ut dicitur: nec uocales nec consanantes habentur ` .i. nach gutai ⁊ nach consain iad ´ no fid bis a ndiaidh araili ut diximus ` .i. mar adubrumar ´ . Conadar dano isin Beithi Luis taebomna gabus greim feda ⁊ taebomna gabus greim da fid no da taebomna gabus greim feada
Column a
⁊ taebomna gabus greim u fid ⁊ uí fid ⁊ taebomna gab greim tri fidh ⁊ íííí taebomna ⁊ taebomna gabus greim focail ⁊ taebomna nat gaband greim taebomna na feda na focail. In taebomna gabus greim da fid ng. Is i in taebomna gabus freim feda .i. queirt. Is i gabus greim taebomna ⁊ feda .i. c ⁊ u `nihelsa ´ ⁊ taebomna gabus greim feda .i. cach da taebomna iar fid i tomus. Taebomna gabus greim u fed ⁊ tri taebomna .i. d a n-inad dinín dishail. Ni machtad in tan ghabus greim na u fid ⁊ na se taebomna ge gabaid taebomna greim da fid ⁊ `da´ taebomna. Taebomna gabus greim tri fid ⁊ cetri taebomna .i. sail a n-inad forsail. Taebomna gabus greim focail .i. taebomna con-geib 〈greim〉 forbaidi. Taebomna na geib greim taebomna na feda na focail .i. taebomna dia togaib uath ceand do raith. Ceist cis lir deich do-chuisin? Ni annsa. In traidh lasin Laitneoir in deach lasin filid ut Donatus dicit: Pes est sillabarum ⁊ temporum certa dinumeratio .i. ata in traigh conid airmidetu deimhin ina sillab ⁊ in a n-aimsir . Ata dano airmidetu derb sillab ⁊ traiged ⁊ aimsir icon Gaediul o dialt co bricht oensillab foirbthe cach deach dib di araili isan Gaedilc conid a hocht samlaid i mbricht conid airmidetu derbsain o oensillaib co a ocht. Dialt .i. di fo diultad cona fil alt and. Recomarc .i. re i comraigend na da sillaib ⁊ 〈i〉 mon alt. Iarcomarc .i. iarcomraigit iar cach ndeidenach .i. comrac na tri sillab forsna da sillaba thuiseacha. Feileas .i. fi leas na lama no fó lais gibead dib beras .i. lesin filid, uair is cudruma. Claenre uair ar a re ` .i. claen a rind ´ is a dó indara leth ⁊ a tri forin leth n-aili. Luibinchosach .i. in chos cona luibnib .i. na u meoir ⁊ in traig in seisid. Claidemnus .i. claidem manus .i. manus lam ⁊ claidem na laime in slinden, ⁊ is e in uii-mad dialt. Bricht .i. brí ocht .i. ocht mbriathra and no bricht iarsaní bridhthair ocht sillaba and. Ceist cadi deochair etir dialt ⁊ a deach? Ni annsa. In trath i〈s〉 forfid in dialt alt etir defogur and. In tan immorro is taebomna ⁊ primfid alt etir in taebomna ⁊ in fid and. In tan immorro is oenguthaige amal ata a o alt etir da aimsir and. Aenfid i ndialt a dhó i recomarc ⁊rl .i. primfid no forfid. Is airi sin ni thalla in trefogur in oendialt. Uííí u tri uííí sillaba isin focol is mo isin Gaedilc ut est fiandamailcecheterdare ⁊ anrocomranicsiumarne ⁊rl. Tri sillaba deg immorro isin focul is mo san Laitin ut est tenerifficabilitutínítatibus. Is e int ainm airme .i. a tri no a ceathair. ⁊ it e na hanmanda uird airmhi immorro primus ⁊ secundus ⁊ tercuis .i. anmand iar prois ⁊ a n-anmand uird airmi iar n-aicned. Is i sin an deochair, airim anforbthi amal ata is e no a u ar nochon uillter o coicthib. Airem forbthi ut est a uí a i fo uí a do fo tri a ííí fa dó. Airem forbthi insin uair arissid o coictib co coir. Airem forbthi ut est a íí deg .i. a í a haili deg a do a 〈se〉 sed a tri a íííí a íííí a trian a uí
Column b
a ceirtleath samhlaid amal ro gab a íí deg 〈.i. 〉 a hoen ⁊ a íí ⁊ a ííí ⁊ a uí sin ⁊ a íííí iar sin, conid a x sin ⁊ a uí iar sin, conid a uí deg samlaid. Conid airem in sin is fuilliu anda coid tria taithameach a lethe. Is cach coitidhi is randaidi ⁊ in cach randaidhi ⁊rl. Ceist cia roaig dialt i méid ⁊ i llaiget? Ni annsa. Dialt⁅a⁆ co ceill .i. u litri and a n-as mo de oenlitir immorro a n-is lugha de .i. ac sluind ceilli comslaine amal ata o no ` ⁅.⁆ i⁅.⁆ ´ . Dialt dano bunad cacha Gaedelce acht modh ⁊ togh ⁊ trot. Cidh fodera nach bunad doib sein? Ni annsa. Air is dialt cach ae dib ⁊ ni bunad in raed do fein no dano is bunad cacha Gaedelce acht mod ⁊ tod ⁊ traeth. ⁅i⁆ Acht is momo lium and chena nidat bunad Gaedelce acht is bunad ceilli. Cadi in cenel dian〈ad〉 bunud? Ni annsa .i. mod cach ferda .i. cach ball ferda ⁊ cach comna 〈ferda〉 ⁊ tod cach mbanda .i. ⁊ cach ball banda ⁊ cach congaib banda ⁊ troth cach ndeodardha .i. nach neachtar n-ai .i. nach comna nemeimhidhuseda , no dano nidat dialta etir ⁊ nidat bunad Gaedelce iarum ⁊ modh ⁊ todh ⁊ traeth acht ad bunada ceniuil ut dicitur acht itad arai sin araili Gaedelce diana bunad amal ro gab modh .i. mo a fheadh a n-airdi, no modh .i. mó odh .i. odh ceol in tan is mascal .i. moa in ceol. Is moa ̓nas in ceol is lugha amal ro gab ind aibsi i nDruim Ceata .i. toodh no taen aedh in tan is feimen no todh no toodh .i. todh in ceol .i. in ceol becc .i. cronan no ceartan becc i n-aithfhegad .i. in ceoil is mo. Traeth .i. treith a e `a´ dh no aod fri fegad mascail ⁊ femen no traeth iarsani traethaid na ciulu isli na ciuil arda .i. sdocairecht no cornairecht. Gne n-aili no mod .i. mo a edh i n-airdi in tan is torand no is crand. Todh .i. tae a ed in tan is fod ronaili is taitiu inas in aill. Traeth .i. traethait a trathas intan fo bith is caili ⁊ is cruaidi inas ni aili is traeth. As-p〈er〉 aidh araili comdis anmand aidhmhe ciuil. Caidi a ndeimnigud? Ni annsa. Mo a odh intan is cruit. Tod .i. tai a odh in tan is bindi is tuiu ⁊ is i〈s〉 liu ata n-aill. Traeth .i. traethaid in dis eli intan is sdacc, fo bith is airdi a fhaeidh. Is airi is traeth doib. No dano mod ⁊ tod ⁊ traeth .i. anmanda ball ferrda ⁊ banda ⁊ neoudarda sin amal as beir in Laitneoir: nomen membri uili uel nomen membri mulieris uel nomen membri neutri ⁊ it focail Grecda sin ciasu Laitine ata desmirecht dib ⁊ nach dad dialta ar ni filet o neoch ⁊ ni fuilter uathib acht mine dernntar mod for mod ⁊ tod for tod ⁊ traeth for traeth. Secundum quosdam cumad etarscarad indsci: Is e, is i, is ed iar Macaib Miled. Uindsi insi ondur iar Feraib Bolg. Modh ⁊ todh ⁊ traeth iar Tuathaib De Danann. Is e so tra a cumair .i. is e bunad gach Gaedelce .i. dialt .i. o recomarcc
Column a
co bricht ⁊ ni bunad é do ensillaib amal ro gab m〈od〉 ⁊ tod ⁊ traeth ⁊ is ar gach dialt tucad-sidi sund ⁊ is airi ro taithmeatait-sidi seach gach ndialt ar do-cuaid menma friu comdis recomairc ar fo-gabar a condaill ⁊ a caindeliugad ut diximus. No dano m〈od〉 ⁊ t〈od〉 ⁊ t〈raeth〉 anmand na mball ferrda ⁊ banda ⁊ neoturda amal as beir in Laitneoir: Nomen membri uiril〈i〉 s ⁊ nomen membri mulieris ⁊ nomen membri neoutri ⁊ it focail Grecda sin cid a Laitin ata desmirecht dib ⁊ i `s´ airi nachad dialta ar ni filet o neoch ⁊ ni fuilter uadib acht mine derntar modh for modh ⁊ t〈od〉 〈 fri tod 〉 ⁊ traeth fri traeth. Do-miter alta uad .i. toimsiter alta `aisti ´ in aircedail fri haltaib na ndaine amal toimsiter fri cach n-indsci. Cindus toimsiter fri cach n-indsci? .i. corop cach ndialt freagras di araili amal ata tis tuas ar is ed a cubaid in tan is coibidh in focal in imfregra ⁊ is comdeach in tarmforchend. Coic filltigi xx hi reim amal ros gab ands〈o〉 siss: Fer a ainmnigud. Fir a selbad. I fiur a aitreib. Air fe `a´ r a airchill. Co fear a ascnam. In fer a incosc. A fhir a togairm. Hi fer a indotacht. Se `a´ ch fer a secmall. Oc fir a furmiud. O fir a foxaul. For fer a fortud. Fri fer a fresligi. In fir a thuistidi. `a´ Fo fiur a fothad. `b´ Do fiur a adnad. De fiur a dingbail. Iar fiur a iarmoracht. La fear a taebthu. Im fe `a´ r a imtimcheall. Ar fe `a´ r fiur a freasgabail. Dar fear a tarsci. Frisin fear a thormach. Tre fear a treagdad ` sic in sequentibus ´ . Is fer a tuarascbail. Ri fhiur a remiud. Fedhar dano a n-illar .i. fir 〈a 〉 ainmnigud, na fir a tuarascbail, 〈 ac feraib 〉 a incosc, na fir a selbad, dona feraib a ndanad. Fer dano, ebad a fid in anma as-berar fear: é a gutta, dialt a diach .i. son oencongbalach cen alt iter. Dicongbail and io no iphin a fid ina remim no in sealbad in tan as-berar fir .i. ar bít an dís ina reim io and amal ata fir iphin and amal ata do fhir io amal ata a fir iphin amal ata `o´ fir. Is airi nach airim ebad ina rem ce beith i n-araileb and amal ata co fear ⁊rl. Ar ni fil acht reim ceilli nama in gach baili i mmairend in fid bis isin ainm. Isna filltib as io no iphin bis indtib in gach baili nach mairend conid airi sin ad-berar io no iphin a fid ina reim no ina sealbad ⁊rl. Dinin dishail a forbaid .i. a aicnidh lasin Laitneoir, ar it é forbthi do-cusned .i. airnin ⁊ dinin dishail ⁊ forshail ⁊ airnin arding 〈d〉 ed, forshail for fot fedair, dinin dishail for gair gabaid. Arnin, ut est
Column b
glond ⁊ dond ⁊ crand ⁊ gleand. Forshail ut est sron ⁊ slog ⁊ mor. Dinind dishail, ut est fear ⁊ cor ⁊ lear ⁊ tor ⁊ cach timarta ar chena. In tan scribthar int ainm Oguim is and scribthar na forbaidi-sea uasu fri relad fuid ⁊ gair no fri teandad, ar ni tuigfithea ceana. Uaird amal do-beir in Laitneoir a cuid forsna sillaba cumre ut est pax ⁊rl ⁊ circumplex forsna sillaba foda ⁅amal ⁆ ut res sic do-beir in Gaedel dinin disail arna cumrib ut est fear ⁊ forshail forsna fodaib amal ro gab lámh ⁊ amal bis graib in gach aenebert ilfoclaig la achuid no la circumplex sech bis arnin aroen re dínin dishail no ar oen re forshail i n-oenfocul ut ce `a´ nd ⁊ sron. Arnin iarum ernid nin no arnin .i. fair nin ar is nin scribtar ic fuagra na forbaidi sin .i. nin ainm coitcend da gach litir iter feadaib ⁊ toebomna. Forshail dano sail fair air is nin scribthar ` ag incosc ´ i tosach na forbaidi sin ar is for fudh bis forsail ⁊ is 〈s〉 íniud na haimsiri do forin sail, no forshail .i. for fuilliud in focul in focul conid foda no forshail .i. furail saech in cumair. Dinin disail .i. di fo diultad and conach nin ⁊ conach sail acht is duir scribthair ag incosc na forbaidi sin .i. ar is dighbail na haimsiri toirneas duir amal is tomrach tomraiges sail, no dinin dishail de sin di fuilliud .i. neamfuilliud. At-berait araili is airi scribthar duir ar dine dishail ar duir fil ar túis an dine disail ⁊ is airi scribthar nin ar nin, ar is nin fil fa deoid and ⁊ is airi scribthar sail ar forshail, ar is sail fil a meadon indti no ut alíí dicunt ail .i. aimser furail seach in cumair. Díne .i. dinin .i. ní nin in fidh acht is forbaid. Alt co feiser cia halt huad dona uíí n-altaib .i. anamain, nath, anair, emain, laid, sedrad, sainemain, dian, cona nduand〈aib〉 . O sen inund is o deachaib sluindtir alta nan huad ar na rob o indsci cumuscda. Nath .i. noaidh anair. Anomain .i. an shomhain. Laid .i. laitir no luaitir no leoaidh in tan is áeoir, no is on í is laus .i. molad. Sedrad .i. sedraidh no raith ar séd. Sainemain .i. sain a máine risin aisdi remaind. Dian .i. diair no dian .i. adbal an domain. O sin anund .i. ota na uíí primaisti amach is o deachaib is ni de na deachaib foricfa ⁊ is uadib ainmniugud doib a forba cacha raindi a nduain is recomarcc a forduain ⁊ iarcomarc bairdni ar na rob indsci cumaisci ⁊ na ro prois amal aisti na ndaerbard. Lorga fuach .i. lorg ua focul .i. amal bíde lorga i lamaib duine for portaib se `a´ sga ogh imthecht o purt do purt ar na tochrad ina lighe imta samlaid it e inso na lorga
Column a
biti a ciallabair no a n-ingenaib na filed ic fosugud o focol co focol. Lorga fuach iarum .i. remsuidiuchad da sillaebaib etir in da comuaim ut Cormac Bard cecinit:

In ba seasach, in ba se `a´ ng ⁊rl.
.i. in ba in lorga fuach. A dialt n-etarleme .i. aensillab etir da comuaim ut est:

Cia leath gu brat ar cua `i´ rt cros
co sluidfe mo coblach creas?
In ba sair ba siar ri suaill
in bo tuaid no in bo dheas?
Cia etir lond ⁊ leath im dialtt n-etarleme ⁊ ata lorga fuach ⁊ dialt n-etarleme isin rand ar medon .i. in ba ⁊ is ba. Feartot a dealgad nóe .i. a thealgad duine ar is nóe duine ut est dia ndama nóe for tir .i. du leice in duine cesad fair teit iarum dia fothrugad din uisciu 〈do-leice 〉 don bruach sis isin usce tott ol in tond fae .i. fa tot a ainm in fogair sin do-gni in tond tott. Tott dano a ainm forcmachta no forcumachta di sun ut est bú bó go gedh no in guth trom do gni in dae oca lecon forsin n-uisce. O fhogar na geneamna ro hainmnigthe gó gó i foghar no bú bó .i. tot no dano ar-faen in duine a etach imi o nach ailiu. Is ed as-beir-sium i suidiu feartom .i. ferdo dam .i. feartot ar do chele frit briathar ceasta sin ⁅ .i. fertot ar da chele frit briathar cesta sin ⁆ .i. feartot ar a cheli fris briathar gnim so. Aurland dano ainm d’orell gae .i. ind adarc dub bis mon gae, ar is di ar-sisidar in gai im-ta samlaid ar-sisidar in indsci don trede sea .i. se is si is ed, no dona x n-urlandaib sea .i. se da tri cetre .i. urland a ferindsci .i. is e .i. in fearda .i. da fear tri .i. tri fir cetri .i. cetri fir no urlond indsci slondud reime .i. ferindsci ⁊ banindsci ⁊ demindsci. Inunda immorro urlann ferindsci ⁊ banindsci o sin amach. Is airi nach indister seach a cethair. Sí dí teora cetheora urlanda urlanda banindsci and sin. Is i .i. in bean, dí .i. di mnai, teora .i. teora mna, cetheora .i. íííí mna. It e ⁊ itat immorro urlanda cotcenda ⁊ banindsci ⁊ ferindsci. Is ed immorro urland demindsci ut dicitur: is ed a ceand. Fri hurlaind ferindsci dano aentaiges demindsci a urlandaib ilair .i. da neam ut dicitur da fear ⁊rl. No urland indsci .i. ferindsci ⁊ ban⁅n⁆ di〈n〉 sci ⁊ demindsci. Conuigi so corp in Uraicepta.