Auraicept na nÉces edited from John Beaton's Broad Book

About
Manuscript:John Beaton's Broad Book
Siglum:NLS Adv MS 72.1.1
Date:1425
Annotation:This text has not been lemmatized or analyzed morphologically.
Editor:Engesland, Nicolai Egjar
Column b
Incipit Urai `c´ ept na nEiges .i. aireicept .i. ur gach toisech. Cid dianad toisech so? Ni annsa. Don teipe ro teiped asin Godelg, uair issed toisech arr-icht la Fenius iar tiachtain din sguil gusna berlaib amuig: gach son fordorcha ro boi in gach besgnu ⁊ in gach berlu, issed do-ratad asin Goedelg, conad aire is forleithi quam gach mberla. Er gach toisech dano, uair issed ba toisęch lasin filid gach son fordorcha do riactain i tosach .i. Beithi-Luis in Oghuim ar bithin dorchatudh. Ceist, cia tucait ara n-eiper berla teipide din Goedelg? Ni annsa. Uair ro teped as gach mberla ⁊ gach son fordorcha gach berla, fo-rith ineadh doib isin Goedelg ara forlethi seoch gach mbescgna. Ceist didiu, in raibi Gaidelg riasiu ro topadae? Ro báe eimh, ar ni fagbaiter na da berla uíí-mogat ar cena. Ceist, cia tir ana rugad Goedel? Ni annsa. In Eigipt. Cia hairm remrade? Ni annsa. Í Maig Uca i ruind iartharaigh descirtaig Eigipti. Cia din sgoil da-cuaid gu suidhi? Ni annsa. Goedel mac Ethíuír meic Thae mheic Barcaímh do Gregaib Sgeithegda. Ceist, cia meít do n-úc di? A huileto genmotha inni ro tormactar filid tria fhordorchat iar torachtain gu Fenius. Ceist, cia berla dona dib berladuib uíí-mogat ro taiselbad do Fhenius ar tosach? Ni annsa. Belra Feine, ar is e 〈Goidel 〉 ba d `not´ ochu les dia scoil ⁊ is e rod n-alt asa oeididh ba som din sgoil .i. ar a forlethi sech gach mbescna ⁊ is e belra toisech rucad on Tur ⁊ ro bo Eabra ⁊ Greg ⁊ Laiten la Feinius riasiu tidecht on Sgeithia ⁊ ni rain〈i〉 c a les a ndeimníugud agun Tur conad aire sin toisech ro thaiselb. Ceist, nan raibe isna berlaib ilib ni bad uaisliu do riachtain i tosach arin Goedelg? Ni annsa emh. Ar a cuibde ⁊ ar a hetdruma ⁊ ar a mine ⁊ ar a forleithne. Cid arnad leithiu cach mbescnu? Ni annsa. Ar is e cetnu bescna ruccad on Tur, ba meiti comad leithiu quam mbesgnu, conad aen dia taiselbad a tosach. Caide loc ⁊ aimsęar ⁊ persu ⁊ tucait don Goedelg? Ni annsa. Loc dhi in Tor Nemruad air is aga arrict tósaig. Aimsir dhi amsęr cumdaig ín Tuir la cloind n-Adaim. Persu dhi Sacab mac Roceimbruigemicos Rocaemurchos ⁊ Goedel mac Eithiuir meic Toe meic Barrcaimh do Gregaib Sceithia. Caide a thuccait? Ni annsa. Tor Nemruadh do cumdach. At-berait araile conad tuccait Goe `i´ dil do dul isin tir i rruccad conad ae toisech ro sgrib i taiblib
Column a
⁊ i llegaib isin lug sunraig dianad ainm Calcanensis. Is and ro sgrib Gaedęl in Gaidelg. Cid ara n-eber bescna domuna din Goeidelg ⁊ nach di ata briatar lasna hec `n´ aidiu eolchu? Ni annsa. Arindi aisneideas do cestaib ⁊ do caingnib domandaib iter tuaith ⁊ eclais. Cid ara n-eber comad borb fiad Dia inti legas in Gaidelg? Ní di ata briatar -lectaid ⁊ rím amal as-bert ín fili:

Fogluím, feallsamlachta is fás,
leigeand, gramatagda gluas,
literdacht leir ⁊ rím—
as bec a mbríg gun Ríg fuas.
Ceist, nad fellsamdacht in Gaeidelg immorro ? Acht na denait mínugdair fri dered in domain air tucait a ndergnaigthi sęch na hugdaru toisechu no is ed is bescna domanda and .i. fellsamdacht dimhain, in eirridecht, in amaires do-gní nech i n-aigid na firindi diada ⁊ daenda is ed sin is borb fiadh Dia and. Caide loc ⁊ aímser ⁊ persa ⁊ tucait sgribind in Uraicechta? Ni annsa . Onlucc tra lasna iiii libru amal as-bert in fili: A n-as toisech is ed is deidenach, a n-as deidenach is ed as toisech ` .i. a n-as toisech iar n-urd leabur Ailella. ´ Locc ⁊ aimser ⁊ persu ⁊ tuccait sgribind in libair-sein Cend Faelad ⁊ loc do Daire Lurain, aimsear do aimsęr Domnaill meic Aedha meic Ainmireach. Persu do Cend Faelad mac Ailella. Tuccait `a ´ scribind a ínchind dermait do bein a cind Cind Faelad meic Ailella i cath Muigi Rath. Ceitri buada catha Maigi Rath .i. maidm for Congal ina gae ria nDomnall ina fhirindi ⁊ Suibní i ngeilt re geltacht, acht is ar met do laidib do-roine ⁊ in fer do Albancaibh do breth ín hErendaig ina cois tar muir gen artrach .i. Duib Diad ⁊ a incind dermait do bein a cind Cind Faelad ⁊ a met d'fhilidecht ⁊ do brethraibh ⁊ do leigend ro taisig. As-berait tra ugdair na nGaidel. Cid ara n-ebert Uair is e Cend Faelad arranic ín lebar-so ` .i. brollach ín Uraicepta ´ ⁊ an augdair na nGaidel ro bath e sein Feínius, Iar n-Ilberlai mac Nema. Ni annsa. Ar uaisle na haimsire as-rubairt .i. aimsire frecnairce, uair geibid in aimsear frecnairc ar na huilib aimseraib, ut dicitur: tempus pro o〈m〉 nibus temporibus ponitur .i. samaigther in aimser frecnairc forna huilib aimseraib. Cindas on is e ga radha int oenfhoccul i mbit na da sillab na cantair a n-aenaimsir, ut dicitur lego .i. legaim , quando dicis le- , futurum est .i. in tan raide in sillaib toisig todhochaidhe chucut ín sillab deidhenach ⁊ seachmadadto seachut in sillab toisech. Deithbir ón amal as-bert in Laitneoir: Tempus non díuíditur sed opera nostra diuiduntur .i. nochon i in aimsir fhódlaiter and acht ar ngnimrad-ni. No is frecra dano dona hugdaraib ro batar i n-oenaimsir ris fein tuc Cend Faelad in tan ro raid as-berait ugdair na nGoidel . Cidh ara tuc-somh `a ´ ar tus suna .i. uair is i i〈s〉 sruithíu i fedaibh ⁊ is uaisliu i nguthaigib. Comad si tucait airic in berla gnim n-ingnad n-indligthech ` .i. is gnim n-ingnad ´ ` .i. ingnath ar a inminci isin dligthech ar a uaibrigi ´ ` .i. triall for Nemh ina corpaib collaidibh gan comairlichudh fri Dia. ´ Forchaemhnacair and ` .i. cumdach in Tuir Nemruaid ´ . In Nemruad-sin tra, trenfer sil Adaim ina aimsir e .i. Nemruad mac Cuis meic Caim meic Noe. Ni boi iarum aenri forin domun gu haimsir Nin meic Bheil acht mad comairlede ⁊ toisig nama batar isin domun isin aimsir i ndernad in Tor. Ba he
Column b
dano in dara comairlidh lxx-at Nemruad. Trenfer side dano .i. fer an i seilg ` .i. for aigibh fiaduch ´ ` .i. for mila muigi ⁊ airrchesaib ´ ` .i. for muccaibh alltaibh ⁊ arnealaib ´ ` .i. for enaibh ´ , co mbitis sochaidhi do daínibh ica lenmain samlaidh co mba lia .i. i s〈l〉 ogaib ⁊ coma nertmairi oldas cach samlaidh. Conad e do-rimhtas na da comairlid lxx-at sin í n-aencomairlidh do denum in Tuir la hua brathar a athar ` .i. la hiarmuad derbrathar a senathar ´ ` .i. la Faillec mac Ragu meic Airefaxat meic Semh meic Noe ´ ⁊ ba he-sen in dara comairlig lxx-at conaigi sin ⁊ as-bert-seomh iarum comad aencomairlidh ⁊ oentusidh doib uile ín Failecc-sin. Is imcomarc anmand na `da ´ fer lxx-at lasin dernad in Tor acht ceana ni airmeit sgribenna acht a n-anmanda na xuíí fer ba hairegda dibh ` .i. Fallec, Nemrun, Eiber .i. mac Salai, Latínus, Riabad Scot, Nabgadon, Assur, Ibath, Longardus, Bodbus, Britus, Germanus, Sgarath, Sgithus, Gotus, Bardaníus, Sardanius ´ . Acht chena is e in cetri iar ndilind iar n-aicniud ` .i. Nemruad ´ ⁊ is e immorro in cetri iar n-eladain in Fallec remhraiti ⁊ is e dano iar n-ugdaras Nin mac Peil meic Ploisc meic Philiris meic Agomolais 〈meic〉 Fronosis meic Ithlis meic Terris meic Assuir meic Sem meic Noe. At-cotaiti-seom am inn i-sin 〈⁊ 〉 at-b〈er〉 ait Nemruad comad a ainm siu for beith in gnim-sin. Ad-rodmus dano do-somh in ◌◌◌-sin. Tredhi dano ara ndernad la cland nAdaim cumdach in Tuir .i. ar imuamhan na dilind doridisi ⁊ do dul for Nem doib ina corpaib do talmain ocus d'urdurchudug a n-anmand dia n-eisi. Conad de sin at-bert Rig Nimo re muintir Nime: Uenite ut uideamusconfundamus lingas eorum .i. ticidh con rofegam ⁊ co romelachtnaghuim a berla inni-sin . Ba mor tra cumachta sil nAdaimh ⁊ a nert no is inbaid isin aimsir-sin ac denam in Tuir co festais iarum rodbe cumachta Rig Nime uaso, cona messosen .i. con romesc impu in tan as-bered nech dib fria araile: tucc cloch dam ba crand do-berad ` .i. na leacca forsa suaittea in cre ⁊ na forchai dia suaitea is iat sin craind ⁊ clocha no imluaidis eturru ´ . Do-lotar tra filid asin Scithia reib cianaib iarsna gnimaib-se do cuingidh fogluma na n-ilberla ag in Tur, ar do-romenatar maigen asa fordailtea ⁊ i n-airdechta na hilberla do sil nAdaim ro merdais and iarna comlaine. Do-lotar iar〈um〉 co Mag Sennair docum in Tuir ` .i. Mag nUchna no Mag nDoraim i n-iarthur tuaisciurt Muigi Sennair anunn sondrudach na raindi forsatá in Tor ´ . Cuicur ar lxx-at a llin na filed .i. fer gach berla ⁊ na tri suidh .i. suidh gach primberla dona primberlaib .i. Ebra ⁊ Greg ⁊ Laiten. Ceitri berla lxx-at is cach berla dib sin is ed ro forodlad ainm . Fenius Farrsaig, is ed ainm a tusig ⁊ ba suid sen isna primberlaibh . Is e fath ara cuirther primdacht i lleith na tri mberla-sin ara met d'ealadnaib do-rigned estib ⁊ arin cumusc ro cumusgid tria gach mberla no dano is arin titul ro sgribad estib a triur a clar na Crochi ` cid siu no thistis atuaidh asin Sgithia ´ . O na fuair Feinius comlainius na n-ilberlad icon Tur forfodail a scol ⁊ a deiscibul fo cricha ⁊ fo cennacha in talman ar gach leath do fodlaim na n-ilberlad ⁊ ros n-othraastar Feinius etir biathad ⁊ edgudh i cein batar ica fogluim .i. uii berla ⁊ anais Feinius acon Tur ⁊ at-rotreabh co toracht a scol ina dochum di gach aird ⁊ boi ic forcetar ilcenel in domain iccon Tur inn eadh-sin. Conad de sin at-bert i curp libair: Is and ro an Feinius
Column a
foxdesin ⁊ is and ro aitreb . As-bert arailí ugdair nach raibi neach di claind Ionan meic Iofeth meic Noe dia ro geinetar Greg ⁊ dia ro gein Feinius a cumdach in Tuir. Deitbir ón, ar ní roibi cland `etir ´ ic Ionan no ní raibi fein in mac-si〈n〉 ac Iafeth, ut Macirine dixit. Ceist, caide genelach Feinusa? Ni annsa. Feníus Farrsaid dano mac Baath meic Magoth meic Iafeth meic Noe no Fenius Farrsaid mac Gluinfind meic Laímfind meic Etheoir meic Adnomain meic Toe meic Boidb meic Seimh meic Mair meic Ethecht meic Aurtacht meic Abbo meic Aoi meic Ara meic Iair meic Srú meic Esru meic Boath meic Riafath meic Gomer meic Noe ⁊rl. Ocus Scithagda Feínius ⁊ cuga berair Sgithí ⁊ Gothi iarna genelchaib ⁊ ro batar ` sil Noe ´ arceana con Tur. Berla nEbraide immorro iss ed ro boi isin domhun ria cumdach in Tuir ⁊ issed dano bias iar mbrath ⁊ is-bert alaile comad edh no beith la muintir Nime. Iar tiachtain tra dona desciblaib co Feinius o fogluim ⁊ iar taisbenad a cuarta ⁊ a ngressa is and sin conaitchitar gusin saidh ` .i. co Feinius ´ berla nach beth ag neach ele do tebeth doib asna hilberlaib acht comad aqu sin a n-aenur no beth conad airi sin conairnecht doib in berla teibidhi cona fortormaidibh ` .i. berla Feine ´ ⁊ iarmberla ⁊ in berla n-edarscartha eter 〈n〉 a fedhaib airegaib amal do-ruirmig isin Duil Feda Mair ⁊ berla na filed asa n-aicillit cach dib araile ⁊ in gnathberla fognus do cach olceno. Gaidel mac Etheoir meic Toe meic Barathaim do Gregaib in dara ri ro boi i caemthucht Feiniusa conad uad ro hainmniged Gaidelg ` .i. ealg airdircc in-sin ´ ` .i. Gaidel ros irdharcaigestair ´ . Gaidel dano Glas mac Agnomain 〈no〉 macc Angin mac sen bratar athar do Fheínius ⁊ ba sai sein dano cid he. Is e-side do-rothotlaigestair an berla-sa go Gaedel mac nEtheoir conad Gaidelg o Gaidel mac Ethoir ⁊ Gaidil o Gaidil mac Agnomain no Angein .i. . Berla Feni tra arricht sund 〈⁊〉 iarmberla ⁊ berla n-etarscartha etir na fedaibh ⁊ berla na filed in cethramad ⁊ ín gnathberla fo-gní do cach co coitcend. Feinius Farsaid tra mac Eogeni ⁊ Iar mac Nema ⁊ Goeidel mac Etheoir na tri said do-repsat na berla ⁊ apud Eotenam ciuitatem arricta. Ceist, caiteat a n-anmand na da cenel lxx-at o ra foglaimit na berla. Ni annsa. Beithin Gailli Meid Lugdil Creitt Coirsic Sardai Siccil Reid Recir Roid Romain Inair Massail Mair Maicetdoin Morcain Nairn Narmais Germain Moram Ogíí Narboin Narith Nobith Barais Betain Boitt Maghuich Armoin Amuis Goircc Galaid Aichid Atain Tessail Scithi Scuitt Point Luidhi Hircain Ardain Alaín Albain Hircain Itail Espaín Goith Guith Gruind Saraín Fraincc Fressedb Longbaird Lacdemain Lodain Guith Pampil Sacil Sicir Ciclaid Essill Tracdai Troiandai Dardain Dalmait Daicia Eithiop Egipt Bramain, Nectae. It e andsin tra a n-anm〈an〉 da ín da cenel lxx-at lasa mbatar na berla. Bai tra coicur ar xx-it ba huaislíu dib. It e a n-anmanda for atait fedha ⁊ toebomna in Ogaim. It e andso a n-anmanda .i. Babel Loth Foraind Saliath Nabgodon Hiruath Dauíd Salamon Cae Caliaph Muiríath Goth Gomer Sru Ruibén Acab Maisse Urith Essu Iachim Etrochius Ordines Uímelcus Iudonius Affrim. Is iat-si〈n〉 a n-an〈man〉 da in cuigir ar xx-it ba huai〈s〉 liu bai i sgoil Feiniusa. At-berait araile dano is i-sin in aibgidir arricht isind Achaid ⁊ a Tochur Inbir Moir ara rainic Amargin mac Miled Beithi Luis in Ogaim. Cia littir cia nin cia son inni nach forbiter fo tren tindsgnamar? Na coicc feada airegda immorro in Oguim, ba on coicear ba huaisliuam dib ro haimingthea ᚐᚑᚒᚒᚓ᚜ ` a, o, u, e, i ´ . At-berat araile dano it iiií feda oiregda filet and ⁊ is on moirseser ba huaisliuam ro hainmnigthea 〈⁊ 〉 it e in da fidh do-formaigitar fris na ii fedha ugut. Ceist, catet airem ◌ Nemruaid? Ni annsa. A uiíi .i. da comairlig lxx-at da descibul lxx-at da cenel
Column b
lxx-at na ndaine da berla lxx-at do berlaib ina scoil da tuaith lxx-at lasa mbatar na berlada-sin ⁊ na cenela da saer lxx-at fria gnim da aigdi lxx-at iter el ⁊ bhi ⁊ bidumain ⁊ talmain ⁊ tathluim ina comegur da ceim for lxx-at ina lethet amal as-bert ín laid-sea:

Airemh ín Tuir thogaidhi
Nemruadh, ba din do dain〈i〉 b,
Ceithri cemend lxx-at,
coic cemend ar u milib.

Da comairlig lxx-at
tucsat `d'shadhu´ fri sluaghed.
Da berla for lxx-at
do-tidnaic Dia fria mbuadredh.

Da cenel saer lxx-at
dona dainib fria dodraing.
Da descipul lxx-at
faete Feinius fria foglaim.

Da tuaith saera lxx-at
fo ra fodlait, fir talman.
Da primsaera lxx-at
fri heladain dia fadhnad.

Da aigdi for lxx-at
ina adbur ro gnathaig,
⁊ ael is bidumain
⁊ talum is tathlaimh.

Secht cubaith cubait deg demhnigthi
ag Nimh suas re ngaith ngairigh.
Is da cem ar lxx-at
ina lethet re airem.

Airem .
As-berait araili immorro is íx n-adbair nama batar isin Tur ` .i. cre ⁊ uisce, oland ⁊ fuil, ross ⁊ ael ⁊ sechím, lín ⁊ bidumain ´ ` de quibus dicitur ´ :

Cre, uisce, oland is fuil,
ross is ael is lín lancuír,
sechím bidumain gu mbuaid
ix n-adbair in Tuir Nemruaidh.
At-tait da ernail forsin aip `g´ idir Laidiandai .i. guttai et consaín. Atait .i. sunt a frithindledach Laidiandai ` .i. a bunad forlethan; Totus a bunud ruidhlesta ´ ` .i. derbad andsin ´ ` do thoit na haibitleach do-beir-siúmh ´ . Coic randa insgni in focuil is sunt? ` Atait iííi randa `insgni ´ and ` .i. nomen, pronomen, uerbum, aduerbium, participium, coniunctio, prepocitio, interiectíó ´ . It é a n-anmanda lasin Laitneoir .i. aínm ⁊ pronomen, briatar ⁊ dobriathar, randgabtach ⁊ remshuigugud, comfoccul ⁊ necht ocon Goeidel. ´ Is demin emh conad briathar in foccul is sunt ⁊ mased cia ball don breitir? ` Ar attat a tri i n-uathad and ⁊ a tri a n-ilar .i. sum, es, est in uathad; sumus, estis, sunt i n-illradh. ´ Cetperso don uathad: sum, persu thanaisi i n-uathad: es, trespersu i n-uathad: est; cetpersu i n-ilair immorro: sumus, Persu tanaisi i n-ilair: estis, Trespersu i n-ilair: sunt. Atait .i. ata a et a n-ait .i. at ae dliged a n-ait in ollaman a inne no ataat ae uait ◌ deiscipul frisin maigistir. A inne beos attaat a tuidet do-aithnet, do-aidbhet, do-tiagat. A airbert .i. atat ina aicned .i. na guttai ⁊ na consaine. Do-tuidhet a llitribh .i. tindtuit asin aicniud sin a llitrib. Do-aithnet .i. taitnít asna litrib sin a foclaibh. Do-aidbet .i. du-aispenat du eolchaibh eisib .i. a cialla ⁊ a cairectaire .i. fuatha na liter. Do-tiagat isna foclaib sin i coibigib ⁊ a srethaib rosgaid ⁊ fasaig ⁊ aircetail. Da ernail .i. da fhiríndeal, no da firanail, no da firdual, no a da erduail, no a da erdul, no a da eradual, noa da erraduil, no a da orradedail, noa da orrudail. Is iat sin a tri or ⁊ a tri er ⁊ a tri fhir índ Auraicepta. Catiat da ◌◌ dual ⁊ a tri duail ⁊ a ceitri duail ⁊ a cuicc duail in Auraicepta? Ni annsa. Lanfogur da dhual na nguta; leathgutta ⁊ muitti ⁊ tinfedaigh tri ndual na conson 〈.i. 〉 in tan is a cetair immorro .i. da dhual na ngutta ⁊ da dual na conson .i. dual na ngutta ⁊ tri dual na conson. Forsin aipgithir .i. forsin teipi auctair, no forsin teipi ic tuar .i. foclaib forsin teibi ic Tur, no inni is aibgitorium .i. in tindscedul, no is ed aibgiges ainbis do cach, no aipgitir .i. abcor , no is aipgitir a Goedelg, incipit a Laiten, apex a Greig, abecededybum a Ebra. Latine .i. luaidid inni .i. inna foclu, no a laitinta .i. on laitian `d´ acht, no a latitudine .i. on lethe in bescna, no o Laitin meic Phuin. Ed ón .i. edh a oen ernud, no edh a oen an eolaig. Gutta .i. guth fatha .i. fotha in gotha indsin no guth fuithi íarsaínei fuidhit gotha treothu, no guthseda iarsinni at seta gotha, ut Priscianus dixit: Littera quasi legitera eo quod iter legendi legentibus prebet .i. ind litir amal intech leigind iarsinni fuirges sed ín leigind . No guth aite .i. do-gniat guth in ait no guthetait .i. iarsinni do edaid guth treotho ana n-aenur, ut Donatus dixit: Uocales sunt que per se quidem proferuntur ⁊ per se sillabam faciunt .i. attaat na guthaigthi is iat sein do-gniat fein sillaib a n-aenur . Consain .i. cainsuin
Column a
.i. suin taitnemacha no comshuin onní is con `son´ antes comfograighthecha .i. fograidhit imaille re guthaigib no consain .i. comsain .i. terccfogragthecha ar becc a fogur ana haenur. Cidh ara n-ebert-siumh sin .i. gutta ⁊ consain , uair gutta uathadconsain ilar? Ni annsa. Guttai ⁊ consain is maith and. Cid ara n-ebert-sium guttua guthfota 〈no〉 guth fuidit ar ní fotta in guth do fein ⁊ ní fuideand guth trit fein. Cid ara n-ebert-sium consain comfongthig uair na comfogur in conson fria fein no fria guth. Ceist, caiti in condelg in etechtu í ceternail índ Auraicept〈a〉 ? Ni annsa. Fors is ferr a fis is etecta sai〈n〉 uair ni maith anfhis. Cid ara n-eabairt gutha .i. guth seta air ni set di is i fein. Caide ruidlis ⁊ diles ⁊ coitcend, inles ín fhocail is guth ? Ni annsa. Ruidles di guthset, uair edaidh guth a aenur. Diles di guth fuit, uair nos fuiend fein. Coitchend di .i. guthfotha iarsinni is fota si inti fein. Cid ara n-eber abgitir .i. epe ic Tur, ar ní hand ro tindscaintea na haibgidri amal as-bert: Feinius neach ha said isna tri berlaib cid siu thisath a tuaidh ⁊ ni su `i´ ti gen aibgitri. I nDacia immorro arricta aibgitri in domuin. Cetocneth 〈⁊〉 cetoicnedh in Auraicepta sunt .i. a cettoichned .i. for .i. air in focul, a cetoigned dano .i. epe auctair .i. teibe in focul fadesin. Attait dano dia ernail forsin mBeithi-Luis in Oguim: feda et toebomna. Dano da n-ui ín seín uae caingen .i. in caingen remund ⁊ in dui inar ndiaid .i. ín caingen forsan mBeithi in Oguim .i. in oguama, no forsin mBethi-Luis litterda in Ogaim. Feda, fid immorro, do-rimtair da gné for suidhiu .i. fid saerda ⁊ fid aicenta. Fidh saerda .i. fidh in Oguim ⁊ fidh aicenta fid na ca〈i〉 lle. Fidh saerda immorro fectair da gne do bunad occa. Fidh dano onní as funo fograidim no onní is fundamentum .i. fota ⁊ is coitchend do fidh saerda ⁊ do fidh aicenta in bunad sin .i. fundamentum. Fidh fo edh a inne iter saer ⁊ aicenta? Fota dano a airbert iter saer ⁊ aicenta. Ingnad cid fo dera na da bunad icon fid saerda ⁊ aenbunad icon fid aicenta .i. funo ⁊ fundamentum? Ni annsa. Funo a dualus fogair ⁊ funda〈mentum〉 a dualus fotha ⁊ coitchend do fid saer ⁊ do fid aicenta .i. fota. Fidh .i. fed ae uair atait u ae .i. ae ailes ⁊ ae canas ⁊ ae aighes ⁊ ae mides ⁊ ae suidhes. Ae ailes dano .i. o cein bis for memain ⁊ ae canas ica gabail ⁊ ae aiges i cuindgid a loigi, ae mideas ima med no ima laiget ⁊ ae suides iar n-íc a loige. Toebomnai .i. to `e´ buaim n-ui, no o toebaib no n-nomnad .i. bit do toeb〈aib〉 na fid n-airegdai no toebomnai .i. toba damna .i. iarsinni teipiter damna na focul estibh. Cid dia n-eber toebuaim n-ui .i. toebuaím n-aircetail ar ni fil int airchetal ina n-ecmais ina taebomna. Cid ara n-eber do toebaibh na n-omnad .i. na feda ar ni do toebaibh bit acht reumpo no na ndiaid isna foclaib bit na toebomna. Topa namma immorro is e ruídles in focail sin. Fregra do breithir tuc isin aibgidil Laidiandai. Frecra du aicnigh immorro tuc in tan ro raid atait da ernail forin mBeithi-Luis in Oguim . Cuin is oenda in Beiti? Ni annsa. 〈A 〉 uili. Cuin is deda? ` .i. feda ⁊ toebomna ´ . Cuin is treda? ` .i. feda ⁊ forfeda ⁊ toebomna ´ . Cuin is cenntar? ` .i. tri aicmi na toebomna ⁊ na deich feda airegda ´ . Cuin is cuicdi? ` .i. feda ⁊ forfeda ⁊ tri haicmi na toebomna ´ . Cuin is seda? Na tri foceurta in Oguim .i. ᚛ᚍᚎᚁ᚜ `ip´ . Cuin a〈s〉 secta? Teora fillti in Uraicepta ` .i. huath ⁊ forsail ⁊ arnin ´ . Huath cetamus is ed fhuilles b co ngeib grem p amair is-beir in Laitneoir: h cum aspiratione p〈ro〉 p ponitur .i. samaigther b co tinfed ar p conidh fuilles huath, ar is p tinfed in Gaidil. Forsail in fuilled ele. Do-beir cumang feda forsin son dia fhot amal ata sron, slog ⁊rl. Arnin is e in tres fuillead. In bhail a rragar a leas do toebomna geibid grem indala n-aei iarnin, ut est: cenannan ⁊rl, ar ni bi emhnad in Oguim. Tri foilcestu in Oguim .i. ceirt ⁊ ngetar ⁊ sraiph. Baile a mbi c ria n-u is queirt i〈s〉 sgribta and ut est cuileand ⁊rl. In baile i mbia nin ria ngort is ngiadar
Column b
i〈s〉 scribtha and ut est uinngi ⁊ cuing ⁊ cing ⁊rl. In bail í mbi s ria t is rtraiph i〈s〉 sgrib `th´ a and, amal ata stan ⁊ sdiall ⁊rl. Da ernail forsna consainaib lasin Laitneoir .i. lethguttai ⁊ muitti. In lethguthai cetamus, a tuistidi reompo. In muitte immorro, a tuistidhi ina ndiaid do suidibh .i. da ernail dano da fhirdedail dano frisna soiníb cumaidhi lasin Laitneoiraid no lasin legtreoraid no lasin leathantoirnidh .i. leatthgutai ⁊ muitti. Lethgutai .i. lethgotha fo-doceardad diar foghruigud, no luthguth na leathgutaid, no lethguitedh, no lethguth fota ⁊ ni híursaini cumad leath gu cert no beth intib acht nad roiched lanfogur, unde Priscianus dixit: Quicquid in duas partes diuiduntur altera pars semis dicitur .i. seicib ní fodladir in dib ranaib raiter in dara rand leth, ut Priscianus dixit: 〈 Semideos et semiuiros apellamus 〉 non ar dímediam partem habent deorum uel uirorum acht ar plení díí 〈.i. 〉 nocon iarsindi batis lethfhir no batis leathii acht nachat comlana . Is amlaid sin na lethgutha nída comlana ut Donatus dixit: Semiuovales quae per se quidem proferuntur ⁊ per se sillabam non faciunt 〈.i. 〉 attat na lethguthai na hai da urgabad ar treothu fein . Quicquid asperum dicitur auditus expeillit .i. inarbanait int etsecht seicip ni raiter gu hacarb . Muiti .i. mifothai no maithia no maidthi 〈.i. 〉 bec caithe a focus , no mettae ◌ enur no moite na gotha a mbeith mar oen friu no oní as mutus .i. amlabar ⁊ ni iarsinni baitis amlabar di raith, air itat a fogur intib cid dat beca ut dicitur: Informis mulier dicitur non quia caret forma sed male formata est .i. as-berar in banscal dodeilb ⁊ ni iarsinni shecmallas o deilb acht midelb furri nam◌ . Is amlaid sin iarum na muitti nidat nemfograig acht a terc fogur intib ◌◌ muite .i. mifhota dicuntur ut Donatus dixit: Mute sunt que nec per se proferuntur ⁊ per se sillabam non faciunt .i. atait na muiti ⁊ it e na denait in sillab treothu fein ⁊ nocho turcbaiter treothu ⁊rl . Na lethguttai cetamus .i. in cetna ◌ for seis no in e na ◌◌ forsin forsin n-aisnes. A tuistidi remaib . Na muiti ◌◌ a tusdidhi ina diaid i suidib .i. isna fedaib dligthechaib. A t◌◌◌tigthi .i. in lucht ota a tesarcain no a tinnsc◌◌l .i. a nguthaig◌◌◌◌ .i. in guthaigthi. Cid ara n-ebert a tui◌◌◌◌i 'na ndiaidh ma◌◌ tusdidhi tindscedul uair ni gnath in tindsced◌ul fo deoid. ◌◌◌ head em as ail do-som sund ar mad tusdidi in tindscetul in mad ae ro seichestar ina me◌◌◌◌ .i. dliged gota fil i tosuch na leathgutta do airisem les fo deoid ◌◌ dliged consonacta fil ind fo deoid do cor uaid ar tus. Nirbu immaircidi son lasin nGoeidel arbad a nguth remib ⁊ ina ndiaid air issed ro bo imarcidi la suidi combad and toisech do-airisetar lais ⁊ a ndeidenach do cur uad conad muitti uili Bethi Luis Nin in Oguim acht feda namma .i. nirbo im〈aircidi〉 .i. nirbemh ◌ aircidi son ` no nirbo eimh airechtain suad son ´ ` no nirbo imuca urasa soon ´ ` no nirbo ucca inni ssoon lasin nGoeidel ´ ` no nochor bo reimh im thogaidhi ´ ` .i. lasin nGoidel ´ ` .i. lasin fer ica raibi in dul gaet ´ armad aicned, no armad ae gnithi doib dib linaib .i. duna leth〈guthaib〉 ⁊ dona muitib. A ngotha remib ⁊ ana ndiáid dona muitib Acht lem and ceana is ed robo eim airechtain suad la saine combad in ae ro seichestar ina menmain ` .i. in guth fil isin lethguthaib ´ no aírised lais fo deoidh ⁊ in deidenfuach do chur ae int suad .i. in toebomnai do cur ar tus conad imatt labartha in bitheolais litterda in Ogaim. Feda namma per ínistrophen a ainm sin ` .i. tria deden impshoud ´ .i. amal ata comad le no beth and ⁊ n comad he no beth and. Cid armad fearr leisiumh a mbith comdis muitti uili ar a mbeith lethguta ⁊ muiti amail ro batar acon Laitneoir? Ni annsa. Ar seichem Greg, ar ni filet lethguthai la suidibh ⁊ roba do Gregaib do Feinius, no dano is ar uaisli uir na nG◌eg, ut dicitur: Omne malum priusponitur ` An aimsir Chuind Chedchathaidh ´
Column a
omne bonum postponitur .i. samaigthir gach ndereoil ⁊ gach soinamal gu forbu . Insci tra cis lir insci do-cusin la 〈Feni 〉 ? Ni annsa. A tri .i. ferinscí ⁊ baninscní et deminscní lasin nGoidel .i. mascul ⁊ femen ⁊ neumtur lasin Laitneoir. Caitte deochair eturru? Ni annsa. Nos deochratar a tri urland inscní .i. hic, hec, hoc .i. is e, is í, is ed .i. is é in fer, is i in ben, is ed `in ´ nemh. Ceist, cuin imaric etir in insci et in duil dia n-indis? Ni annsa. In tan feadar a indsci choir fuirrí iar n-aicned. Ni himaircidi immorro eterru in tan fedair inscní for `a´ n-aill .i. ferinscni for baninscni no banindscni for ferin〈s〉 cni no deminsci for cectar náí. Fedair emh ferindscni for banindscni in tan as-berar is e in banmac-sa .i. ut d〈i〉 xit poeta:

Da ba misi in banmacan
no cechlaind gach fealmacan.
Fear nad findtar gu gluindtear,
slancheill cen duibh a muintear.
Feadair dano banind `s´ gi for ferindscní in tan as-berar is i in gabar :

Is i in gabár uair is ech.
Is e in gabar gid meidlech.
Is i in cor gid raeil nos raeil.
Is e in mindtán gid banen.
Feadair ` .i. fedtair ´ dano deminsci for ferinsgi no banindsgi in 〈tan〉 as-berar issed a chend sechis cend fir oin no mna, ut dicitur:

Cend mná ro mandair mo mogh.
Dos farraid dom deilm nil.
Issed cend is granum sin
do neoch fil for muin fo nim.
Fedair dano baninsci for deminsci in tan as-berar is i in cloch .i.

Is e in lia, lith ro lass
iar srethaib suad i sencas.
Is ed ond iar n-aicned ail.
Is i in cloch iar saerdataidh.

Is e in daig derg daigi dat
frisna gabthai cath na cith.
Is ed cend is caemu cruth
fil gu mbruth forsmbraenu bith.

Samail a delba gan clith
Ealba ingeine Idaig.
Fri gor ngreine glaine ar gurt,
is ris samlaim a caemucht.
Mad iar n-urd coir na ndula immorro ni ainm fear ro bai ninsci acht do neoch du-fuisim ⁊ o tuisimter ⁊ ba deime cena aicned na hoile. Du-epenar dano deimindsce a ferindsce no a mbainindsci. Do-eperar dano ferinsci ⁊ banindsci a deimindsci amal ata isna rannaib ⁊ it e sin na deime teipide ⁊ na lanamna deime ⁊ a ngeini-se. .i. insci .i. scientia a bunad Laitne. Scotegna a airbert. Indis cae a inde .i. indisiu iar cae ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ tra .i. ◌◌◌◌◌ cucaind no do rae uaind in ◌◌◌ neis no tra ◌ a tri hind◌◌◌ .i. ferindscni ⁊ banindscni ⁊ demindscni. Ferindscni immorro forin◌◌ no firinsgi no foerinsgi no firenindsgi no fearda indsgi no fe◌◌ anda insci na mna no forinsci namma. Baninsce dano .i. banindsc◌ .i. ban fir no buanindsci no bonendindsci no bona scientia .i. daig◌◌s no fo indsci in fir bis indsci na mna. Deimind◌◌◌ dano .i. demhi indsci no deme inscen no doemh insgi furri no deim ◌◌◌ is demo .i. digbaim ata, no da bae indsce .i. insce dimbeo◌◌◌◌◌ .i. ni hindsci sluindes do biu. Cuin is irlund? Is irland em in tan as-beire fria n-aill ut est is e ⁊rl . Is eterscarad dano etir femen ⁊ mascul indsin no is etargaire in tan deifrige fria nech n-aile co n-anmain a athar shenrud. Insci in tan as-berar is e nama gen erail malle fris ut Priscianus dicit: Oratio est ordinatio congrua dononum perfectam sentenciam demostrans .i. ata insci ordugud comimaircide na n-eipert faillsiges ín ceill forbti . Erland inand etir da erlaind nachat inunda .i. si fri fri se no fri sed uair ni herland sed is remsuigugud. Ferinsci aicnid: is e in fer. Ferinsgni saer〈da〉 : is e in neam. Banindsgni aicnid: is i in bean. Baninsgni saer〈da〉 : is i in cloch. Demindsgní aicnid: is ed in neam. Deminsgni saer〈da〉 : is ed in cend. Aicned caemh and ⁊ aicned eidig. Aicned caem cetamus: is i a sron no a suil na mná. Aicned edig immorro, as i a fiaccail no a bel na mna 〈⁊ 〉 is cail gotha fo dera sin .i. ni ni acht nemgnathugud amal atat na focail berlai na haichnemair .i. ni `t´ bindi lind uair ni gnath. Mascul, femen ⁊ neutur lasin Laitneoir .i. mas fer ⁊ cail comet, no mo fhis col .i. moo a fhis ⁊ a col na col na mna no is on i is masculinus .i. mascuilina. Femen dano .i. femer .i. feme Grece, uirgo ` .i. og ´ Latine der Grece for lan, lan. Femder didiu .i. og-ingen Femar sin .i. femer .i. a femore .i. sliasat air is and is bean si in tan fo-gnaithir dia slasait
Column b
no femen .i. flesc no maithcneas unde femina .i. deidecascthach no maethcnesach dicitur no is oni is femina .i. banda no banecos `c´ da no bangnethach no bangnimach. Neumtur .i. ni fhetur cia cenel, uair nach si no nach se nominatur .i. oní is neutur .i. neimnectarda .i. nec hoc nec illud .i. ni mascul ⁊ ni femen. Ceist, .i. oni is cistcoir comaircím. Caide deocair eturru? Ni annsa. No defrigthar a tri urland indsci 〈.i. 〉 a sé remhsloindidh ro slointí rompo .i. riasna hindsgnib .i. a se a si a sead acht ata urland sin a tinscetul a tetargnu .i. remsluind dona foclaib ina ndiaidh ⁊ indscni .i. femen ⁊ mascul ⁊ neutur tuicther treotho. Etardeiligther dano iter na tri cenelaib. Ceist, cuin immricc etir indsci ⁊ in duil dia n-indesend? Ni annsa. In tan fo-gabair a `h´ indsci choir furri. Acht do neoch do-fuisim ⁊ o thuisimther atait da tuismid and .i. tuismid aicenta ⁊ tuismid saerda. Tuismid aicenta gein .i. in mac sceo ingeine mnai. Tuismid saer〈da〉 .i. fear o talmain amal as-beir: Esba in talman mine tusmed clanda . Ceitheora fodhla saerdhatad .i. defir inde ⁊ tucait bindiusa ⁊ illud labartha ⁊ cumra raidh. Deifir a indi ut est: Is e in banmac-so .i. din raind oige fil and sin isin ingin is ainm. Tucait mbindusa ut est: is `i ´ in gabar .i. d’eoch ban is ainm .i. gobar .i. solus isin Fhenacus co tuc in fil〈e〉 b fri tucait mbindusa. Illug labartha ut est is ed a cend ⁊ is liaite in urlabar. Cumri raidh ut est ruisc immi ⁊ criathar arba , uair ro bod emilta rusc ím ím ⁊ criathar im arbar do rad, air it e da mod labarta fil and .i. mod n-aicenta ⁊ mod saerda. Secht n-etargaire tra do-cuisnet .i. a ngrad condeilg lasin Laitneoir is etargoire a n-ainm lasin filid. Etargoire in incosc i persaind. Etargoire incoisc persaind. Etargoire n-incoisc persainde i ngnim. Etargoire persainde i cesad. Etargoire dersgaigthi i nder〈s〉 cugud .i. poisit ⁊ comparait ⁊ superlait lasin Laitneoir, fothugud, forran, formolad lasin filid. Maith ⁊ fearr ⁊ ferrson lasin nGoidel. Etargaire mete im metugud. Etargoire lugaide i llugugud. Etargoire n-incoisc i persaind cetamus:

uindse,
uindsi,
onar.
Etargaire n-incoisc persaindi:

me faden,
tu faden,
e fadein,
sinni faden,
sibsi fadein,
siat-san faden.
Etargaire persainni i gnim .i.

do-rignius,
da-rignis,
do-rinis,
da-rine,
da-rigne-sium,
do-rignesait,
do-rignesat-sum,
da-rignetar-siat.
Etargaire persainde i cesad .i.

rom carsa,
rom caraisiu,
rom carni,
robdar carsi,
roduscar-sum,
rodomcar-sum
. Etargoire derscaigthi i ndersgnaigacht .i.

maith ⁊
ferr ⁊
ferr-som.
Etargoire mete i metugud .i.

mor ⁊
mo ⁊
mosom.
Etargoire luguthi i llugugud .i.

beg ⁊
lugum ⁊
lugum-son.
Secht n-etargaire .i. i〈s〉 soigthidi a mbae ina eolus no saigithi dia mbae ina eolus. Etargoire .i. isin ectu ata .i. isin sectmad ernail in shecta in coindelg uili, ut est: Pars pro toto ⁊ totus pro perte .i. in rand tar es no toidi ⁊ in toit tar es na rainde . Etargaire .i. etardeiligthi i treib no etargaire .i. gair guth .i. etargn〈u〉 gugud in gotha insin no etargleod .i. iar ngles a fessa eturru. In coindelg lasin Laitneoir is etargaire lasin filid .i. filid .i. felsui no fialsui .i. fí inni aerus ⁊ li inni molus no phili oni is philosopus feallsum . Cid arnach treidi lasin Laitneoir in condelg amal as tredhi lasin nGaidel in etargaire .i. meit ⁊ incosc ⁊ inni? Deide immorro lasin Laitneoir .i. meit ⁊ inni namma .i. bonus ⁊ malus is i 〈in〉 inne, magnus ⁊ mínus is i in meit. Is ed in n-inne lasin nGaidel immorro Is i a meit .i. mor ⁊ becc ⁊ is mor laisium a mbec i coindelg in 〈n〉 eich is lugu. Inchosc immorro i⁅n⁆ con filid ni condelg sem etar lasin Laitneoir acht pronomen ⁊ uerbum. Cid fodera do-som a rad a ngrad condeilg lasin Laitneoir is etargaire a hainm lasin filid ⁊ ni filet acht tri graidh i condeilg lasin Laitneoir 〈.i. 〉 atait uií n-etargaire icon filid? Ni dia cutr〈u〉 mugud eim do-som dano acht ata etargaire lasin filid is condelge lasin Laitneoir .i. etardersgugud in derscnaigtech. In gach etargaire is coindelg ⁊ is cach condealg isin etargaire. Cid armad condelg laisium posit? Ni annsa. Ar as i as fotta ⁊ ata dersgnugud ut dicitur: airim fri numair , ut est: Unus non est numerus sed fundamentum numeri .i. nocho fuil int aen comad comad airem acht ata comad fotha airmi ⁊ amal ata
Column a
alt acon Gaidel ⁊ ni deec budesin gid la deecu arimhther iter saerdataib insin .i. t-alt aicenta amal ata prois. Cidh airnid amal comparaiti do-bert-sium forin condelg uili? Ni annsa. Prois cetamus: in derscnaidchi do ni. Superlait dano ni derscnaigther di. Comparait immorro sech derscnaigit do neoch derscnaigther , conad aire sin is ainm foriata in condealg. Caide condelg ceille ce〈n〉 son ⁊ condelg suin cen ceill ut est:

bonus,
bonior,
bonissimus
. No biadh iar suin sin ⁊ ni fil iar ceill. Consuin ⁊ ceille molle ut est

magnus,
maior,
maximus
. Insin in con〈delg〉 tecta. Bid dano maith ⁊ ni bi derscugud de ut est Deus. Caite deocair 〈etir 〉 se ⁊ uinse. Ni annsa. Unse cetamus, sluind persa inraice insin ut dicitur pon :

Uinse cucut in gillgugan
mac errgugain.
Bid cach maith lat ara cingugan,
a cellcucan.
Sluind ceniul immorro amal ata is e in fer ⁊ ni feass cia saenrud is ed acht fear tantum. Cid fo dera in irrlund conad insci ⁊ conad etargairi .i. in tan is indsci is ac ◌luind insci bis, acht is ◌en ⁊ is-berar is e in fer uair is irland i suidiu. Is and is 〈e〉 targairí in tan at-berar uindsi. Sluind ceneol amal ata in etargaire incoisc persainde .i. isin persaind fein ata incosc co n-aichinter trit ic sluind cetpersainde ⁊ persaindi tanaisti ⁊ trespersande ata na hetargaire uilí. Cid narbo lór laisium á rád me í n-etargaire íncoisc persainde? Ni annsa. Etar〈gaire〉 dethbriugud na persainde tria íncosc di budein .i. cetpersu uathad conarbo lor a rád me co n-abar me budein , air is demnidhi ⁊ is deiligthi di fria gach persaind a rad me budein ut dicitur: in pronomine ego me uel ipse enim ego feci ⁊ non alius cum dicitur egomet .i. uair is me fein ⁊ ni neach aile in tan as-berar egomet . Quicquid iteratur ut firmus fiat .i. biaid gurab demnidi cach ní aitirgidir . Fo-gabar dano in comparait cen possit ut est: Dulcius est Mare Pontium cetera maria .i. i〈s〉 somillsi Muir Pointt anait na muri ar cena ⁊ condelg indecta ind sin. Condelg ind ecta dano in oeenernail in Aurai〈c〉 epta .i. fors .i. fearr a fhis. Is echta ind sin ar ni maith ainfis. Finít primus liber. Loc don leabur-sa Emain Macha. Aimsear do aimser Concobar meic Nessa. Persain do Fercertni fili. Tuccait a denma do breth aessa fai◌ ◌ ◌◌rb ◌or seis . Seacta frissi toimister Goidelg .i. fid ⁊ deech, reim ⁊ forbad, alt et insci et etargaire. Secta .i. septim a bunad Laitne. Seacht n-ae a inde .i. secta do aeib do-niter and. Airbert .i. a airem no a uíí primeilge na filidechta no uíí brosnacha bairne no uíí ndeich na filidechta a n-ecmais dialta, ar ni fil in uíí andsen. Is aire ro fagbad. Coitcend do cach air〈i〉 m uíí-a. Diles do a tect diuiti. Ruidles do in cethairim uíí `a´ frisin debrad .i. fri uíí laithib na uíí-maine. Inles a tabairt for airem n-aile acht fora uíí. Tomus aurbert .i. do thenga ⁊ me is airi fein .i. mes do-gnither o tengaid. In gne no in gnim do tomus? Is gnim emh. Ceist, cattet a gné? Ni annsa. Tomus filidechta ⁊ tomus bairne ⁊ tomus prosta. Caite ruidles ⁊ dilis ⁊ coitcend, inles i tomus? Ni annsa. Ruidles do filidecht a mbriathar uíí-a. Dilis do bair `d´ ni .i. tomus fria cluáis fria coir n-anala. Coitcend immorro do prois o dialt namma. Inles do seine immorro, ar ni fil alt . Secta fo uii-a andso sis. Fidh .i. fundamentum a bunad Latne, fo ed a hindi, fotha no fidh ae a airbert. Ruidlius ⁊ diles ⁊ coitchend, indles do fedaib ` .i. ruidles do fedaib airedaib, diles do `for´ fedaib ´ . Coitchend immorro do toebomnaib acht `h´ uath. Inleas do sein immorro air ní a toebomnaib etir, ut est: h non est litera sed est nota aspiratíonis .i. nuchun fuil h littir acht ata comad noit tinfidh . Tinfead .i. tiniud fead no nemniugud feda do rad friu sin uili. Is ed is ruiles ⁊ is diles ⁊ is coitchend doibh. Deech dano troich a bunad Laitne. Degfuach no defhuach dano a inde. Dib uaidthir immorro a airbert in tan i〈s〉 sreath. Caite ruidles ⁊ dileas ⁊ coitchend, inles isna deechaib? Ruidlius doib a n-anmand fein amal ata dialt. Diles ro rad fria cach ni dib air is dialt do-formaig gach n-ae dib far aile. Coitchend doib deeich do rad fria cach dib. Inles do dialt immorro amal deech dona uíi ndeechaib aile do rad friss ar ni fil alt and. Raeim dano re huama ai a hainm in tan is filidecht, re huaim in tan is bairdne .i. ni huaim thomais dligthig.
Column b
Raeim dano .i. raidh uaim in tan is prois. Raeim dano a airbert, diall no tuiseal a bunad no raeim oni is robamus .i. comshuigid a bunud. Ruidlesta do reim do fid for fid i filidecht. do toebrem ííii recubait filidechta ⁊ bairdne. Coitchend immorro do reim suin cen ceill ⁊ do reim suin ⁊ ceille malle. prois Indles immorro do reim suin nama, uair ni filtir. Cid do-som narbo lor lais a rad me nama `◌◌´ co ndebairt me badein ut supra? Ceitri gnei immorro for prois o reim .i. rem suin amal ata fear. Is as remnigther. Reim celli amal ata Patraic. Ni hairecair a Rem suin ⁊ celle amal ata Fland, Flaind. A taebrem prosta .i. me badein, ar is taebrem cach ni nach lanrem. Tredi ara togarar rem .i. rem ass ut est fear, air is as remnigther. Rem ind ut est fir, ar is ind remnigther. Rem ass ⁊ ind malle ut est fear, ainmniugud ⁊ a incosc and malle. Rem dano ceim airbert. Forbaid dano ` .i. aceant lasin Laitneoir, ´ a bunad oní is formairius .i. ilgnuisech . Forbaid no forbeoid no forbaidh a inde. Forbeoid in tan is fri sail .i. sail fair no forsail .i. is for fuilliud iarsainni fothaiges in focul . Forbaid dano forbaid in tan is dinin disail .i. sech nin ni sail acht is duir no donin disail .i. disein difhuilliud .i. nemfuilledh. Forbaid dano .i. forbaid in tan is arnin .i. erned no for nin. Forbaid dano .i. forbaid airbert. Ruidles do forsail do arnin Coitchend do donin dosail . Inles uadh do forbadh dib dul a llog araile .i. do da forbaid na nguth .i. d'aenforbad na toebomna . Alt oni is altus .i. uasal a bunad Laitne. Alt dano oni ailter ina anmain a inde. Alt co feissear immorro airbert co fesser cia halt aircetail bera fria uií-a in nath in anair a n-anamain in laid in setrad in senemain. Caide ruidles ⁊ diles ⁊ coitchend, indles alta? Ni annsa. Ruidles .i. aiste dó alt filidechta. D’fhili immorro do alt bairne .i. do aiste. Coitchend indlis do focul na prose i coitcend do cach focul i mbiat alta. Immorro indles do dialt ar ni bi alt and. Indsci dano scienna a bunad Laitne. a inni. Scoitecda airbert. Caite ruidles ⁊ diles ⁊ coitchend, indles na hinsci? Ruidles do indscni aicenta ceim. Diles do indscni aicenta acaeim. Coitchend, indles do indscni saerda .i. coitchend ar na gnatugud. Indles immorro ara indilsi. Etargaire dano oni is etargreim .i. foruaislig◌ech ◌◌◌◌◌◌ . Etargnugud gotha a indi. Etar◌◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌. C◌◌◌◌◌◌◌◌ ◌◌es ⁊ diles ⁊ coitchend, ind◌les etargair◌? ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ug〈ud〉 uair is i fr◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌. ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ sain◌◌◌◌◌◌ i slon◌◌◌◌◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌◌ etargairib arcena ◌◌◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌◌ dib na frea ◌◌◌◌◌◌. ◌◌◌◌◌◌ ◌ne no in gne in fidh? Is g◌◌◌◌ ⁊ masa gn◌◌ cat◌◌◌◌◌◌? ◌◌◌◌ erda ⁊ fid aicenta. Fid saerda .i. fid in Ogu◌◌ ◌◌◌◌◌◌◌ na ceille. Fidh in Oguim .i. in gne no in gnim ? Is ◌◌◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌ ar tectaig gne .i. fid airegda ⁊ forid ⁊ tae◌◌◌◌◌◌. ◌◌◌◌ gnim genel aen gneach .i. fidh. Ceist, in gne no ◌◌◌◌ ◌◌◌? Is g◌ emh ar tectaig gnee .i. uíí ndeich na fi◌◌◌◌. ◌◌◌◌ in gnim gnech bagabat uííí n-ernaili cachtar ng◌◌ ◌◌ ◌◌ bairnn .i. reim do fhid for fid ocus toebreim ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ est:

Colum caidh cumachtach ⁊rl.
Taebrem immorro ut est:

◌◌◌◌◌◌◌ ath luaim in gaisgid grind
co Maistin maill
at glan at gaeth is garg do rind
at laech a 〈Fh〉 laind.
Ceithri gne for prois o reim .i. ceill ⁊ reim suin ⁊ celle ⁊ toebrem prosta o rem sui〈n〉 nama. Reim suin can ceill cetamus .i. fer, fir ⁊rl. Rem suin ⁊ ceilli: Fland, Flaind. Rem suin tantum: Patraic, Patraic. Taebrem prosta .i. fadein. Tri gnee ara togarar rem: rem ind, rem as ⁊ rem ind ⁊ ass malle. Rem ass ut est fer. Rem ind ut est fir isin remniugud. Rem ind ⁊ ass .i. in fer .i. ind teit ass teit a lanrem ind ⁊ ass ina dualus focur immorro uathaid ilar. Rem ind ⁊ ass malle .i. a dualus fogur huathaid ⁊ ilair imalle ina dualus ceille. Lanrem Patraic, ar ni fil acht ass inar suin. Rem ass .i. fear, fir, ar ni fil indi iar cell. Reim ind ⁊ ass malle .i. Fland ocus Flaind air ata ind iar ceill ⁊ ata ass ar suin. Is e sin in gnim cenelach gneach genelan ro cumad sund fosna remendaib ⁊rl. Ceist in gne no in gnim ín forbaid? Is gnim ar tecta `i´ d tri gnee. Is e sin in gnim fora tarasa iií gnee
Column a
na Goidelgi. Ceist, in gne no in gnim int alt? Is gnim ecín air itait tri gnee faei .i. alt saerda ⁊ alt aicenta ⁊ alt gu fessair. In alt ⁊ gu fessair tectaidh coic nge ⁊ coic nge. Ceist, ín gne no ín gneech inscni? Is derb conad gnim ⁊ tectaidh na tri n-indscní. Is in gnim deochraiges daine ín domain. Ceist, ín gne no gnim in etargaire? In gnim eim uair dianairmidi a gneí. Iss e ín gnim etardeifriges na huili ⁊rl. Ceist, caite esse int uíí-a frisi toimhistear in Goidelg? Ni annsa. Esse feda cetamus .i. bolg oir teipide geibeas ín fid i n-elluch focail, unde poeta dixit:

Esse feda is fretide
ferr duib a aichne occaibh.
In bolg oir teipidhe
tectas i n-elluch focail.
Caite esse deich? Ni annsa. In lín no ín uaite son n-oencongbalach airmither o dialt gu bricht don athgabail dib linaib. Caide esse reme? Ni annsa. Ín brund filti focurtha forbriste fil ota ín aínmnidh n-uathaid go foxlaid . Caite esse fuirbthe. Ín tormnach no in digbail na haimsire airiges aicned i comsuigudh fri focur. Caide oenalta? Ni annsa. In toe tengad 〈 fil for 〉 filid i ceimnigud don litir for arail mad lat saerda no sillaib for araili mad alt aicenta. Caide esse indscni? In folud firen forbthi fegtair isna iii cenelaibh. Caite esse etargaire? Int athfeghad mete no laigeat no inde no íncosc no etardeifrigthe no etardeiligthe no etarderscaigthe ro delbh Dia etar dainibh. Caite tomus fria secta? Ni annsa. Ín fidh toisech bis isin dara hund ⁊ in toebomna tuisech ⁊ co festar na feda bes isin toebcubaid ina raind ⁊ gurob e in fidh cetna bes isin imrecra na da tarmorcend ⁊ gurub inund a llin do toebomnaibh bes umpu ⁊ gu festar cia deech dona sect ndeachaib ⁊ gu festar in toebrem no in rem do fid for fidh ⁊ no gu festar cia forbad bias for in focul in imrecra ⁊ gu festar cia halt dona uíi n-altaib in aircetail .i. na filidechta. Insce .i. gu festar in se fo inn si in aisti. Etargoire .i. gu fessar cia gne in aircetail do gne do tomus fria uii-a ⁊ in tan ba `d´ roscudh na tomhaiste and cindas no tomaiside air ni bad lancubaid no saebcubaid and? Ni annsa. Do focul forba ac na haile no tais◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌u-ed focul uair is u focail ro mesad dan◌◌◌ in filed. Caite uii-a int ecta in Auraicepta? Ni annsa. In tan is uii dial◌◌ ◌ mbrict as and a uii n-al◌a . Caite in focul oencongbalach decongbalach trecongbalach? Ainmnigther on triun ⁊ ni r◌idlis do in trian o n-ainmnigther nadat na da trian o n-ainmnigther iarcomarcc. Caite tomus fria fid? Ni annsa. Gu ◌◌◌◌ ◌ llin ⁊ a n-uati a met ◌◌◌◌◌et a cumang acus a n-egcumang, a nert ⁊ a n-aimnert . ◌◌◌◌ llin ◌ aicmi Oguim ⁊ cuiger gacha `h´ aicme ⁊ oen ◌◌coig gach hae cona dheligter a n-airde. At e a n-airde: desdruim, tuathdru◌◌, lestruím, tredruim, imdruim. Is amlaid im-drengair Ogum amal im-drengair crand .i. saltrad fora reim in croind ar tus ⁊ do lam deas romu `t´ ⁊ do lamh cle fo deoidh. Is ar sin is leis ⁊ is friss as rut ⁊ ass imme. At e an deiligthi fedha ⁊ forfeda, ut est: ᚛ᚐᚑᚒᚓᚔᚕᚖᚗᚘᚙ᚜. Ceist, cid ara n-eiberar feda fria suidíú? Ni annsa. Fo bith do-miditer friu con-uaigiter fontaib, ut dicitur: luis ailme, beithi ailme. Cindus do-miter frina toebomnaib amal fhidu? Ni annsa. Cach toebomna ar fid a cubu `t´ cach da cobfhidh i cubat. Assed is cubaidh gu rup eadh a fid cetna isna foclaib in imfrecra ⁊ gurub inand a llin do taebomnaib bes intib ut est bas ⁊ las ⁊ bras ⁊ gras, ceand ⁊ leand, dornd, corn, dond ⁊ cond. Caite tomus fria fidh? Co fessar a lin ⁊ a n-uaiti .i. a lin hi u aicmibh ⁊ a n-uaiti i n-oenaicmi. A met ocus a llaiget. A met i u flescaib ⁊ a laiget i n-oenflescaibh. Caite deocair etar a cumung cetamus. In tan gabait guth a n-oenur .i. a no o no u. Neart immorro in tan do-beir primshuidugud i sillaib amal ata bas ⁊ las. Caite ◌◌◌◌air etar a n-ecumung
Column b
⁊ a n-aimnert? Ni annsa. Ecumung in tan bit fo nilniu i n-oenguthaige amal ro gab find. Fir emh, ar ni thucatar na feda deidenaca filet isna deorcaib sin triana cantain fo cetoir. Aimhnert immorro and quando 〈bit 〉 i comsuidigtibh cutrumait na defhoguir isna forfedaib amal ata fer ⁊ ben. U feada no fl〈e〉 sca gacha haicmi ⁊ oen gu coic gacha hae .i. oenflescai cu coic flescaib ut est beithi a hoenur, nin a u. Cona deiligetar a n-airde is caindeidfrges a n-aradu. It e a n-airde: desdruim ` beithi do deis in droma is e aicmi beithi ´ , tuaithdruim ` .i. don leith a tuaidh don druim bis aicmi uatha ´ , leasdruim ` .i. leas uait chucut leatharsna tara hinndruim bis aicmí muine ´ , tredruim ` issed aicmi ailme ´ , idruim ` .i. aindiu ` no all ´ ⁊ anall aicmi na forfidh ´ . Is amlaid im-drengar .i. is amlaid emh ceimnigther sin isin Ogum amal cemnigther isin crund .i. do lamh des reout .i. aicmi beithi ⁊ do lam ele fa deoid .i. aicmi huath ⁊ iarsin is les ⁊ is friss aicmi muine .i. leis uaít ⁊ fris cucut. Tridruim aicmi a. Taris immorro ⁊ imi aicmi na forfidh. Is amlaid sin im-deiligther na feada ⁊ na forfeda ⁊ na toebomna. Cid ara n-eper feada friusaide? Ni annsa. Fo bith do-midigter na toebamnai friu ⁊ cainfuaigter na focail dib ut est luis ailme, beithi ailme .i. la, ba. Is e sin in sealbadh saerda cen reim for raeim ramraiti. Cindus tomaister na toebomnai im na fedaib na taeb〈omna〉 ? Ni annsa. Cac da taeb〈omna〉 dib ímun fid. Is e in comfat coir ut est bas ⁊ las. Is e sin int aentagud ge n-indus ⁊ is iar comardugud n-aircetail ata uair is inund fid airegda fil intib ⁊ is comlin do taebomnaib, is ed is coir a n-aircetal. Is e seo `a ´ tossach iar nÁmirgin nG `l´ ungel meic Miled. Locc don libar-sa Tocar Inbir Moir i crich hUa nEinechlais Cualand, aimsir do aimsir Meic Miled. Persu do Amirgin Gluingeal. Tucait a denmha Meic Miled do tiacht fa◌◌ ◌◌ ata inar ndiaidh. Cia aranic ◌bl◌◌◌ ⁊ cia hairm i n-airnect ⁊ cisi aimsir i nd-ernact? Ni annsa. Ara rainíc Fenius Farsaig ◌in Tur Nemruaidh hi cind x mbliadan íar scailed on Turfor cach leth. Is cach comberlaid do-cuaidh and dochum a crichi ⁊ ní cach comhcenel amal ro gab Cai Cainbreathach, dalta Feinusa Farrsaid, in dara descibal lxx-at na scoili. Ba do Ebraib a bunadus ⁊ gu hEgipth ro faidheadh ⁊ is and ro an budesin con Tur ⁊ is and ro aitrebh, conad and sin conna decatar cuicce in scoil berla topaide do teipi doib isna hilberlaib tucsat leó di amuth cona ro beth oc n `e´ ach aile ín berla sin acht occaib sium i n-aenur no occ neoch no foglaimfead lethu doridisi. Is and sin do-repad in berla-sa isna hilberlaib ⁊ ro taiselbad do aenfhir dibh conad and sine forta in berla-sa ⁊ ba he in fer hi sin .i. Goedel mac Aingein. Is and sin iarum ro riadlad in berla-sa doib. A nba ferr iarumh do cach berla ⁊ a nba leithiu ⁊ i nba cainiu issed do-repedh isin Goidelg ⁊ cach son do donernacht cairechtair asa aibghidrib eilbh olceana arriacta cairechtaire leo-sum doib isin Beithi-Luis-Nin in Oguim ᚛ᚍᚘaaᚙee. Ro latha iarum a feda for leth ⁊ a taebomna dano for leth ca fil cach ae dib fo le◌◌◌◌. Cach duil dona raba ainmnigthi isna berlaib ilib arriacta ainmnigthi doib ut est gruis ⁊ cloch ⁊ linn. A nba ferr ⁊ i nba leithiu ⁊ i nba cainiu cach mberla .i. i nba socharcantu fria rad .i. socharcaine leosum fria rad gutta ⁊ muitte occa inda lethgutta ⁊ muiti ⁊ guttai amal ataat icon Laitneoir. Ferr i ceill leo-sum .i. ailm u fria fott ⁊ a u fria gair ⁊ a u fria buga ⁊ a u fria cruas ⁊ a u fria lanfogur anda a encoic fothib uili amal ata icon Laitneoir ⁊ issed as-beir in Laitneoir: Gabaid a cuicc guthaige-sium an greim sin uili ut est Latine: hee sunt omnes uocales que produci ⁊ corrupi posunt .i. atait na huili guthaige Laig co ceomnactar coragdar co timairc〈e〉 ter . Leithiu i llethet .i. air ni fil a frecra sin lasin Laitneoir. Leithiu i foclaib .i. grus ⁊ cloch ⁊ lind. Ni fil a frecra sin lasin Laitneoir. Grus
Column a
⁊ tanach galmu lasin Laitneoir, faiscre lasin nGaidel. Galmath lasin Laitneoir, gruthran lasin nGaidel. Grus lasin nGaidel, ni fil a frecra-sin acun Laitneoir. Lapis lasin Laitneoir, lia lasin nGaidel. Petra lasin Laitneoir, ail lasin Gaidel. Scropula lasin Laitneoir, carracc lasin Gaidel. Cloch ⁊ ond ⁊ ailcne immorro, is iat sin cenela cloch dona fuilet frecartaig icon Laitneoir. Aqua lasin Laitneoir, uisce lasin Gaidel. Amnis lasin Laitneoir, aband lasin Gaidel. Piscina lasin Laitneoir, iasc lasin Gaidel. Lind immorro lasin Gaidel, ni fil a frecra-sin lasin Laitneoir. Lethi dano in Gaidelg i foclaib ⁊ i llitrib desin ana ín Laitneoir. Is ed as-beir ín Laitneoir cid lethi i foclaib ⁊ i llitrib in Gaidelc ni leithi a ciallaibh, ar ge beth a lan inand icon Gaidel ic sluind na raet, ticc in ciall relaite asin uathad focul fil icon Laitneoir. Ni fir on amal as-beir fein: Nisi sciueris nomen cognicio rerum nil proderit .i. adbail int aicnius na raet mini haicnigther int ainm . Is e so a tossach iar Feinus ⁊ iar nEr mac Nema ⁊ iar nGaidel mac Ethuir. Is iat sin a persanda ⁊ is i a aimsir .i. aimsir tancatar Meic Israel a hEigipt. I nDacia aricht ci as-berat araili comad i Maigh Senair. Tucait a sgribind .i. a thothlugud do scoil moir co Feinius ⁊ co hIar ⁊ go Goedel mac nEtheoir a theipe dhoibh in Auraicepta . Ar ur cach toisech. Aiccect dano icht ` .i. gnim ´ , aicce air is aicci bis in deiscipul ⁊ con aitti. No accepta .i. acceptus .i. airite .i. cucu `t´ nech na fil acut. Na nEices ` .i. cess in becc ⁊ ainces in mor ´ .i. na n-ae cen cess .i. na filed. Ceist, cateatt aibgidri na tri na tri primberlad ainmnigthi ⁊ carecht〈air〉 ? Ni annsa emh. Aipigtir Ebraidi cetamus. Aleph Ebreorum .i. aleph, ebeth , gemel, deleth, hee, uuaii , sain, heth, teth, ioth, caph, lamech, mem, nun, sammech, ham, phe, sade, coph, res, sin, than . psi, uido grecorum, alpha, beta, amma , della, ee, erisinon, aeta, `h´ éta, theta, iota, capha, luta, moi, noi, chsi, o, iohe, cophe, ro, simma, thau, uiuu, phi, chi, ennacose a, b, c, d, e, f, g, h, i, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, x, y, z, ⁊, ⁊. Is e ín fear cetna tra Fenius Farrsaig ⁊ na ceitri aipgitri-sea .i. ín aípgidir Ebraídhi ⁊ Grecda ⁊ Laitinda ⁊ ín Beithi-Luis-Nin ín Oguim ⁊ is airí is ceirtiu in deidhenanach .i. in Bethi air is fo deoidh arrict. Bae tra coigur ar xx-it isin scoil ba huaisliu dib ⁊ it e a n-anmand fotha in Beithi-Luis-Nin etir feada ocus toebomna ⁊ bai morsesi ba huaslíu du suidhib o ro hainmnigthe na uii feada airegda in Ogaim conad airi ro forletha ᚛ᚐᚑᚒᚓᚔᚕᚖ᚜ ` a o u e i ee eo ´ . As-berat araili it x feada airegda filet and ⁊ it e andso a n-anmand: ᚛ᚐᚑᚒᚓᚔᚕᚖᚗᚘᚙ ` a o u e i ee oi ui ii aa ee ´ Et it e a tri do-formagat sin frisna uíí fuas .i. ᚛ᚗᚘᚙ᚜ ` ii ii ii ii aa ee ´ . Conad aire sin ro latha a feada ⁊ a toebomna for leith ⁊ ínt anmand-som fordorca iarum. Cis lir a cumang? Ni annsa. Lancumang indib uilib iter feda ⁊ toebomna condaurba uath. Ceist, caite fot i fedaib ⁊ gair `di´ i toebomnaib ? Ceist, lir deich do-cusin? Ni annsa. A uiii .i. dialt ⁊ recomrac, iarcomarc, felis, cloenre, luibencosach, cl◌◌◌demnus, brict. Oenfid airegda i ndialt, a ii i rre◌◌◌, ◌ ◌ii i n-iarcomarc, a iiii i felis, a u i clainre, a uí a luibenchosach, a uii ◌ claidemnus, a uiíí a mbricht, cenmotha toebomna. Ceist, cia roig dialt i meit ⁊ i laiget ro sig i llaiget co oenlittir ut est a, o, i, amal ata a sleibi ⁊ o forcind ⁊ I inis Coluim Cille. Ro sig dano i met co a u littri ut est bracht, tracht, drucht, scalp, scrin . Cach ndialt iarum im tormaig fri araili concumaing cach ae focail. Deich co a uííí í mbricht ⁊ is e met ⁊ laiget cacha Goidelgi o dialt co brict co n-athgabail dib linib. Is ed bunad cacha Gaidelgi dialt acht moth ⁊ toth ⁊ troeth.
Column b
Do-miditer alta uad fri alta duine amal do-miditer fria cach n-indsci. Ceist, cindas do-miditer fria cach n-indsci? Ni annsa. Corop cach dialt frisgara alaile `ut ´ est: tis, tuas, tair, tiar, teas, thuaid, air is cubaid a comfhid ⁊ a comdeich. Coig airme cindtecha in Tuir .i. da tuaith lxx-at ⁊ comairlig lxx-at acqu ⁊ da berla lxx-at for fodailtea doibh ⁊ da descipul lxx-at tancatar la Feinius do fodluim na mberlad-sin ⁊ da cemend lxx-at ` in airdi ´ in Tuir. Ceist, caite detbir etir indell acus tindell? Ni annsa. Indell int imcomarc ⁊ tindell int erned. Sect primtaisig lasin dernad in Tor .i. Eber mac Saili ⁊ Grecus mac Gomer a quo Grecaig, Laitin mac Puin a quo Latiní, Riabath Scott a quo Scótí, Nemruad mac Cuis meic Caim meic Nae, Faillicc mac Ragau meic Arafaxat meic Seim meic ix. Ceist, caite a meit a dechraigter etar cindiud ⁊ cindtech ⁊ cintiuchu son? Ni annsa. Cindiud in aipigitir Grecda, air is certiu arin aipidir Grecda Aipidir Ebraide. Cintiuchu immorro in aipidir Laitinda air ín aipidir . Cintiuchu son .i. in Beithi-Luis-Nin in Ogaim arin aipidir Laitinda uair da sen as fa deoid arrict. Cia haenfocul gebis for na tri hernaile in Auraicepta gen defir tomuis no tarmsce leam for cind no fedha no focail no forgnuisi? Ni annsa. I focul is aipidir, ar gebid ar aipidir Ebraide ⁊ Grecda ⁊ Laitinda. Trede do-ni uath .i. bocud ⁊ semed ⁊ airdibudugud. Bocad cetamus for toebomnaib ⁊ is 'na ndiaid do-ecmaing doib . Semiugud immorro forna toebomnaib ce `t´ na ⁊ is rempo do-ecmoing doibh .i. for u toebomnaib .i. for b, c, d, t, g. Bogad beithi cetamus .i. sop ⁊ lop. Bocad cuill .i. clach ⁊ ach, bocad duir .i. sodh ⁊ odh. Bocad tinde .i. tath ⁊ ath. Bocad gort .i. mag ⁊ agh. Semiugud beithi immorro .i. a ben, a be, a bhan, a bind. Semiugud cuill dano .i. o cind, do cein, o cianaib, o cetoir. Semiugud duir .i. dam-sa, duit-siu. Semiugud tindi .i. a tir, a tuath. Semiugud guirt .i. agda, ogda . Airdibad immorro for toebomnaib .i. for sail ⁊ for f .i. oir o dibad .i. a mbrat ass di raith amal ata airdibdad s .i. a sal a suil. Airdibdad f .i. a fhind, a fhir, ind fedha. Sain son frisnad cubaid: ᚛ᚕ᚛ᚓ᚜ .i. euadh ⁊ edad in dorsa uerbi gur uinge ⁊ cingid ⁊ cuing is i n-oen di littir Laitinda ica scribind na son sin n ⁊ g. Ni heicen immorro acht ᚛ᚒ᚜ a aenur ar son in da litir sin ut est: ᚛ᚒᚍᚕ᚜ .i. uinge ᚛ᚉ◌◌◌◌◌᚜ ◌ cuing ᚛ᚉᚔᚍᚓᚈ᚜. ◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌nda dano suin frisnad cubaid cach ao dib so ᚛◌◌ᚓ᚜ ut est seit in tenid tria ᚓ᚜ a scrib◌ . S◌◌◌ ◌◌◌◌◌ a scribind. Neim natrach .i. ᚓ a scribind. Nem in talmain, nem ◌◌◌◌◌ a n-uisce. It e u gne in berla ◌obaide .i. Fene ⁊ fasaige ⁊ iarmberla amal ro gab cuic ◌◌ .i. ruin et bal◌◌rb .i. ball do forban na filidechta aicce ⁊ muir◌ ◌ ◌◌◌ ◌ ◌◌◌◌◌◌ine. Gne n-aill do iarmberla .i. iarum ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ ⁊ iar . Gne n-aill dano .i. forsna ⁊ ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ resna . It e na lorga fuach in sin lasin Filid. Gne n-ail◌ ◌◌ ◌ he, es, in, co, tre, tair, do, o, fo, fair. Dialt n-eiter◌◌◌◌◌ insin lasin Filid. Iarmberla tra co sin anuas. Ocus berla n-etarscartha etir na fedaib airegaib amal ro gab ross .i. roiss quando as rois caeille ⁊ rass iar lind in tan is ros uisce .i. ro fois mad for maruisce no rooid ais mad for sruth ⁊ ro ais quando as rois lín .i. ar a luas ⁊ ar a tige fhasas. Ocus mberla forteidhi .i. fordorca no ruamanta .i. na filidechta amal as-rubairt in file a scuil Feiniusa:

Í n-aill aro manfein de
.i. i ínis ⁊ all .i. uasal ⁊ aro .i. imram ⁊ ní anfam de co rraisem in indsi uasal .i. hEríu no Espain no is Espain eicin amal ro gab i n-Imagallaim in da Tuar:

Briamaín smethrach
. Belra na fil〈ed〉 so .i. in gne deidenach is sunn .i. bri .i. briatar ⁊ mon .i. cles ⁊ smit .i. cluas ⁊ rach .i. rigi . Cles briatharda sin do-gnitis na filid oc ecnuch .i. smit a cluaisi do gabail ina laim .i. amal na fil cnaimh hi suidhíu ni raib enech icon ti ecnaiges in fili. Ceist, caite fot ⁊ gair `de´ intib ⁊rl? Ni annsa. Amal ata nem, forfid fil and. Neim immorro, fidh aireghda fil and ⁊ is buiciu in forfidh .i. neimh
Column a
no dano is gair n-aicnid ⁊ fot suigighthi i forfedaib ⁊ fot n-aicnid no dano inna fedha filet sund at inunda ⁊ na degfogair. In dedfogurs fil intib iarum amal ata ben, bein do-genta de mini beth deogfogur. Samlaid na forfeda. Cindas ⁊ euad a forfid in anma in tan as-berar fer? Ni cotarsna ani si〈n〉 airin defogur. Is cumair sen ⁊ ni bi fair acht aimser co leith tantum ar n-an as mode. Da aimsir immorro forsin nguthaige fota. Ciabad gairit iarum in degfogur remunn inraigthe. Cenmota dano in fidh co n-icc comardugud fuit ⁊ gair intib amal as-beir in Laitneoir: Circumplex forsna sillabaib cumri ut est pax, becc fex . Is fon idus sin do-beir in Goedel forsail for fot amal ro gab sron ⁊ slog ⁊rl et ernin arding dedhadh amal ro gab lecc ⁊rl. Cid timarta iarum ebadh isini is fer Ni la Greco as deogur is amal ? Cid fodera in cotarsna sin ⁊ na u feda ⁊ na uii ⁊ na x feda iar fhuiliucht aili? Ni annsa. Na cuic feda cetamus, 〈oc 〉 frecra do na u guthaigib tuc Na x feda immorro .i. iphin ar defogur ata emharcoll ar a n-emendi ata in tan-sin contat a x samlaid. Pin immorro ar p ata ⁊ amancoll ar a x ata conid a uíí samlaid. Iar nUraicept inunn inso. Ceist, ci lir deich do-cusin? Ni annsa. In traig lasin Laitneoir is dec lasin filid ut Donatus dicit: Pes est sillabarum ⁊ temporum certa denuntiacio .i. ata in traig conad armeiditu . derb sillab ⁊ traiged ⁊ aimser ocon Gaidel co dialt co bricht, sillab for cach ndeich dib di arailiu isin Gaidilc conad a hoct samlaid i mbricht conad armeitditu deaarb sin o oensillaib coa hoct. Dialt .i. di fo diultad co nach fil alt and. Fo ecomarc .i. rae i comraiced na di sillaib im enalt. Iarcomrag .i. iarcomraicet .i. iar gach ndedenach .i. comrag na tri sillab tuisecha. Feilis .i. fileas na lama no folais cidbead dib beras .i. lasin filid uair is cutruma. Claenrae uair is in dara rae is a dho ar in dara leith ⁊ a tri forin leith n-aili. Luibencosach .i. in cos cona luibhnib .i. na u meir ⁊ in traig in seised. Claidemnas .i. claidem manus .i. manus lamh ⁊ claidem na laimi in slinden ⁊ is e in uíí-ad dialt. Brict .i. bri oct .i. uiii mbriathra and no brict iarum brigtair and .i. uiii sillaba and. Ceist, caide deocair etir dialt ⁊ a deach? Ni annsa. In trath is fhid in dialt alt etir defogur and. In tan immorro is taebomna ⁊ primfid alt etir ◌ ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ immorro is enguthaige amal ata a, o ◌◌◌◌ ◌◌◌◌ aimsi◌ . ◌◌◌◌◌◌◌ ◌◌fid i ndialt a do i raecomrac ⁊rl .i. p◌fidh no ◌◌◌◌. Is airi sin ni talla in trefogur i n-endialt. Is e int ainm airmi .i. a tri no a iiii . It ◌◌◌ na hanmand uird airmi immorro primusus te◌◌◌ .i. ana◌◌◌ iar p ◌◌ ⁊ a ◌nmand uird airmi immorro iar n-aicned. Is i sin in deocair, airim anforbte ut est a iii a .i. fo iii a ii fo iii a ◌◌ ◌◌ ◌◌ . Airim forbti ind sin uair issed o coitibh co coir. Airim fo◌◌◌◌◌ ◌◌ est a ii dec no a haen a haeili a ii asso ◌◌ a tri a ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ a ceirtlet samlaid, amal ro ga a ii dec .i. a i ◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌◌ a iiii iarsin conad a deich sin ⁊ ina se iarsin condat ◌◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌ insin is fuilliu ada choit tria tait◌◌◌◌ ◌◌◌. I◌◌◌◌ ◌◌◌ is randaidhi ⁊ ni cach randaidhi is coitidi ◌◌◌◌ ◌◌◌◌◌. Ceist, cia roaig dialt i mmeit ⁊ i llaidet? In dialt co ◌ , Aenlittir immorro a n-as luigudhe .i. ic sluind celle comlaine amal ata alt . Dialt dano bunad gacha Gaidelce acht mod ⁊ t `od´ ⁊ t `oth´ . Cid fo dera nach bunad doib-sin? Ni annsa. Air is dialt cach ai dibh ⁊ ni bunad in raet do fein no dano is bunad cach Gaidelce dialt acht mod ⁊ t `od´ ⁊ t `oth´ . Issed momo lem anu ceana ciasa bunad Gaidelg is bunad gnim .i. mod cach ferda ⁊ dod cach mbanda ⁊ t `oth´ cach neuturda no dano nidat dialta etir amal ata mod. Mod .i. mo odh .i. od ceol moa in ceol. Is mo ar ni ceol is lugu amal ro gab ind aidbsi i nDruim Ceatha, tood .i. in ceol becc .i. cronan no certan bec ín aithegadh in mor. Troeth iarsin traethait na cuiliu isli na ciuil arda .i. stocairecht no cornairecht. No dano mod, tod, toth, anmand na mball fearda ⁊ band〈a〉 , neoturda, amal as-bert in Laitneoir: Non membri uiri uel non membri mulieris ⁊ non membri neutri ⁊ it focail Grecda sin gid i lLaitin ata deismirecht dib ⁊ is aire nachat dialta uair nis filet o neoch ⁊ ni faillter uaidib acht mine derntar mod for mod ⁊ tod fria toth ⁊ traeth fria traeth. Do-miter ◌◌◌ ◌◌◌ ◌ tomaister aisti
Column b
in aircetail fria haltaib na ndaine amal tomaister fria cach n-indsci. Cindas tomaister fria cach n-indsci? .i. corab cach dialt frecras dia raili amal ata tís thuas air issed a cubaid in tan is coimfidh ⁊ as coibidh in focal in imfrecra ⁊ is comdech in tairemforcend. Coic filltighi xx-it hi rreimim amail ros gab andso sis: Fer, fir, i firur, is fer, co fer, in fer, a fir, hi fer, sec fer, oc fiur, o fiur, for fer, fri fer, in fir, fo fiur, do fhiur, de fiur, iar fiur, la fer, im fer, ar fiur, l anmnugud, a selbad, a aitreib, a aircell, a ascnam, a incosc, a togairm, a imotact, a sechmall, a fuirmiud, a foxaul, a for `t´ ud, a freiligí, a t `u´ isdidi, a fothud, a dandad, a dingbail, a tiarmoracht, a taebthu, a imtimcell, a fresgabail, dar fer, frisin fer, tre fer, is fer, ri fiur, a tormach, a tregd〈a〉 d, a tuarascbail, a treimiud. Fer didiu eabadhi ai fid in anma as-berar fer e, e a gutta dialt a deach son oencongbalach cen alt etir. Di congbail and iphin ina reim immorro no ina selbad ín tan as-berar fir Dínín dishail a forba Cid a aicent lasin Laitneoir , iar it e teora fuirbthe do-cusnet .i. arnin ⁊ dínín disail ⁊ forfais .i. nin arding dead di armaidh forsail for fot fedair dínín disail for gair gabaid. Arnín ut est glond ⁊ dand ⁊ erund ⁊ glend. Forsail ut est sron ⁊ slóg ⁊ mor. Dinin ut est fer ⁊ cor ⁊ ler ⁊ tor ⁊ cach timarta ar cetna. Alt co-fesser cia halt duna uii n-altaib .i. anamain, nat, anair, emain, laid, secruid, senemain di cona duanaib. O sen inunn is fo decaid sluintir alta nan huad ⁊ na rob indsci cumascda. Lorga fuach .i. lorg ua focul .i. amal bite lorca i llamaib daine for portaib sesca ⁊ esca oc imtecht purt do purt ar na torcrad ina laigi imtha is amlaid it e andso na lorca biti i ngenaib na filed ic fosugud o focul co focul. Fertot a telgu noe .i. dul ceiche ín duine gesat fair teit iarumh dia fhothrucug in uisciu do-leiced on bruch sis isin uisce do-bert ol in tond fo trath dano a ainm in fogair-sin tott Tott dano ainm formachta dí suind ut est bu, bo, go, gaed no in guth trom do-gní índ ae oca lecon forsin uisce. .i. tott no dano ar-foem in duine a etach imme o n `e´ ach ailiu. Issed at-beirs-um i suidiu, fertoin fertoth ar du ceiliu fritt. Aurlond dano ainm d'oireill gae .i. in adarc dub bis monn gai is di ar-sisitar in gai im-tha is amlaid ar-sisidar in insci don treideu-sa .i. is e, is i, is ed. No urlond indsci .i. slondud reimhe .i. ferindsci ⁊ ban〈i〉 nsci ⁊ deiminsci. Conaice i so corp in Uraicepta.